Dał pokoleniom dzieci najsłynniejszy elementarz i był masonem. O jego życiu wiemy niewiele

Marian Falski - to postać, która jest kojarzona głównie za sprawą słynnego "Elementarza" - podręcznika do nauki czytania i pisania. To właśnie na tym opracowaniu wychowały się całe pokolenia Polek i Polaków, a jeśli dobrze poszukamy w domu, to i pewnie znajdziemy jeden z egzemplarzy. Jednak kim tak naprawdę był Falski i co o nim wiemy?
Dał pokoleniom dzieci najsłynniejszy elementarz. O jego życiu wiemy niewiele. Była masonem
Fot. screen Instagram / Archiwum Akt Nowych / Klasa VI łódzkiej szkoły powszechnej; AAN, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze w Warszawie sygn. 131. / screen FB / PolskaStrefa na Białorusi

Falski przyszedł na świat w 1881 roku na Kresach (tereny dzisiejszej Białorusi). I to właśnie tam stawiał swoje pierwsze kroki w organizacjach politycznych, jednak po przeprowadzce do Warszawy i rozpoczęciu studiów w Warszawskim Instytucie Politechnicznym im. Cesarza Mikołaja II – jego działania były bardziej zauważalne. Wstąpił w szeregi Polskiej Partii Socjalistycznej, gdzie prężnie i aktywnie działał na rzecz proletariatu. Był masonem i rewolucjonistą z roku 1905. Został aresztowany i osadzony w Cytadeli w Warszawie. W II RP pracował w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, gdzie różnymi sposobami walczył z problemem analfabetyzmu. Jak? Stworzył "Elementarz".

Zobacz wideo Takich imion nie możesz nadać dziecku w Polsce

Ala i As, czyli "Elementarz" Falskiego

Marian Falski to postać, o której uczą się przede wszystkim studenci polonistyki i pedagogiki. To on, swoimi działaniami i pracą, dał podwaliny nowoczesnemu szkolnictwu, dając podręcznik, który miał ułatwić naukę pisania i czytania. Jednak zacznijmy od początku.

Falski przyszedł na świat w rodzinie z tradycjami. Dorastał otoczony miłością, był doskonałym obserwatorem tego, co działo się dookoła (mając głównie na względzie aktualne wydarzenia polityczno-społeczne). Podczas studiów związał się z ruchem niepodległościowym i konspiracyjnymi kręgami oświatowymi, jako działacz PPS-u. Wziął udział w rewolucji 1905 roku, za co został aresztowany i osadzony w warszawskiej Cytadeli. Udało mu się jednak zbiec. Wyjechał do Krakowa, gdzie podjął studia z psychologii i pedagogiki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Nawiązał też kontakty z masonerią. 

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rozpoczął trudną, mozolną, ale jakże potrzebną pracę, która stała się jego przeznaczeniem, ale i misją: walka z analfabetyzmem. Tu należy zaznaczyć, że wcale nie było to łatwe zadanie, bo zgodnie ze spisem powszechnym z 1921 roku nie umiała pisać, ale też i czytać ok. 1/3 obywateli II RP powyżej 10. roku życia. Falski chciał szkół powszechnych dla każdego. "Opowiadał się za szkołą jednolicie zorganizowaną, dostępną i obowiązkową dla wszystkich dzieci. Wtedy też sformułował postulat rozbudowy powszechnie dostępnych przedszkoli" – mówił prof. Ryszard Wroczyński w audycji "O Marianie Falskim" na antenie polskiegoradia.pl. Pracując w Ministerstwie Wyznań i Oświecenia Publicznego podjął dalsze prace i badania, aby ulepszyć swój "Elementarz", który po raz pierwszy został wydany w 1910 roku.

 

Fenomen "Elementarza" Falskiego polegał na odejściu od nauki sylabizowania, a większe skupienie się na metodzie analizy i syntezy wyrazów. Były obrazki, proste słowa, które tworzyły zdania. Pojawiła się również tam Ala i jej wierny pies As. Owy kot ze zdania "Ala ma kota" pojawił się dopiero po II wojnie światowej i to głównie za sprawą żony Marka Edelmana.

Powojenny podręcznik nadal w modzie. Historia Ali i jej kota

W czasie II wojny światowej Falski nadal kontynuował swoją działalność, pracując i przygotowując materiały, które wydawały mu się niezbędne dla odbudowy polskiego szkolnictwa. I to właśnie w tym okresie w "Elementarzu" pojawia się Ala i jej kot. "Była nią urodzona w 1922 roku Alina Margolis, z której mamą Marian Falski się przyjaźnił. Kiedy Ala skończyła siedem lat, Falski przyniósł jej w prezencie 'Elementarz', z dedykacją 'Ali z Elementarza - Autor'; niżej dopisał: 'Ala ma kota'. Ala została lekarką i działaczką społeczną, brała udział w powstaniu w getcie warszawskim, była żoną Marka Edelmana" – podaje portal culture.pl.

"Elementarz" Falskiego doczekał się nie tylko ogromnej ilości wydań, ale ze względu na upływający czas i zmiany, które zachodziły – co jakiś czas był uaktualniany. Jedna z tych bardziej znanych wersji pojawiła się w 1949 roku, kolejna dopiero w 1974 roku – po jego śmierci.

Więcej o: