Coś dla panów. Szczególnie tych, którzy planują ojcostwo w najbliższym czasie. Czy mężczyźni mają wpływ na jakość swoich komórek rozrodczych? Co lubią męskie plemniki, co im szkodzi, i co jeśli nie są idealne? Embriolog - dr Wojciech Sierka rozwiewa wątpliwości.
Muszą być szybkie, żeby zapłodnić komórkę jajową
fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
W idealnych warunkach porcja nasienia przemieszcza się drogami rodnymi kobiety z prędkością ok. 18 km/h (5 m/s) - dla porównania maks. prędkość sprintu Usaina Bolta na dystansie 100 m to 44 km/h.
fot: archiwum Kliniki Leczenia Niepłodności i Diagnostyki Prenatalnej Gyncentrum
Czy wszystkie plemniki są takie szybkie?
Więcej czytaj w tekście: Coraz słabsze i wolniejsze plemniki Polaków
Aby doszło do zapłodnienia, ważna jest liczba, budowa oraz ruchliwość plemników. Odpowiednie parametry umożliwiają plemnikowi pokonanie niełatwej, kilkugodzinnej podróży od tylnej ściany pochwy poprzez jej szyjkę, jajowody aż do wnętrza jamy macicy. Na tej drodze plemnik musi pokonać niesprzyjające warunki, m.in. przetrwać kwaśne środowisko pochwy, atak białych krwinek oraz przeniknąć barierę śluzu.
Kto wygrywa pościg do komórki jajowej?
Myli się ten, kto sądzi, że jajo bezczynnie czeka na dotarcie plemnika. Żeńska komórka jajowa to wytrawna uwodzicielka, jej aktywność jest bardziej wysublimowana, choć równie ważna. Komórki pęcherzykowe, które ją otaczają, wytwarzają hormon progesteron i to on "zaprasza" plemniki do penetracji i zapłodnienia komórki jajowej. Kwestię rozpoznawania się gamet opisali japońscy, a potem brytyjscy naukowcy na łamach czasopisma "Nature". Według nich komunikację napędza obecność białek - Izumo1 po stronie męskiej komórki, Juno zaś żeńskiej.
Na czym polega komunikacja między gametami?
W momencie, kiedy najsilniejszy z plemników dociera do komórki jajowej, zaczyna się taniec godowy, którego zwieńczeniem może być ciąża. Wyselekcjonowany plemnik posiada coś w rodzaju supermocy.
Co się dzieje, kiedy plemnik zbliża się do komórki jajowej?
Stan plemników, a w konsekwencji problemy z płodnością uzależnione są od wielu czynników, m.in. chorób, stylu życia i złych nawyków. Na jakość plemników wpływa palenie papierosów, nadwaga, stres, noszenie ciasnych ubrań, nadmiar kofeiny oraz spożycie alkoholu, który obniża poziom testosteronu i zmniejsza męskie libido. Z kolei abstynencja seksualna dłuższa niż trzy dni może prowadzić do stresu oksydacyjnego, a ten z kolei do starzenia się plemników i straty dużej ilości nasienia. Niebezpieczne są również telefony komórkowe oraz laptopy.
- Jeśli mężczyzna nosi smartfona w kieszeni spodni, to dosłownie "wygotowuje" swoje plemniki - mówi dr Sierka.
Nawet technologia bezprzewodowa wi-fi może wydzielać niekorzystne dla jąder oraz plemników promieniowanie fal elektromagnetycznych. Z tego względu lepiej unikać trzymania laptopa na kolanach oraz noszenia telefonu blisko pachwiny.
Jak poprawić parametry nasienia?
Nasienie zmienia się również wraz z porami roku. Liczba plemników w miesiącach letnich jest najniższa, a w zimowych - najwyższa. Powód jest prosty - nasienie nie lubi wysokich temperatur. Z tego względu lepiej unikać wygrzewania się w wannie z hydromasażem, nieprzepuszczającej powietrza bielizny oraz saun.
Czy często zdarzają się pacjenci, którzy - po zmianie stylu życia - mają lepsze parametry nasienia?
Jakie produkty usprawnią jakość nasienia? To np. jajka bogate w aminokwasy, które stymulują produkcję nasienia, oraz granaty podnoszące libido, zwiększające przepływ krwi. Obecne w granatach polifenole pomagają utrzymać plemniki w zdrowiu. Ważny jest też koenzym Q10, który działa jak paliwo dla silniczka plemnika, którym są mitochondria. Dobrym źródłem koenzymu Q10 są ryby, podroby, oleje, szpinak, brokuły i produkty pełnoziarniste.
Nie można zapomnieć o witaminie C, która zwiększa ruchliwość plemników, chroni je przed uszkodzeniem DNA, przez co pomaga zmniejszyć ryzyko poronień i zaburzeń chromosomowych. Również kwasy DHA oraz likopen są korzystne dla morfologii i ruchliwości plemników.
Czy zmiana diety może sprawić, że u mężczyzny poprawi się jakość nasienia?
Zła wiadomość dla mięsożerców - nie każdy rodzaj mięsa wzmocni męski mechanizm reprodukcyjny. Okazuje się, że rodzaj spożywanego mięsa wpływa na zdolność plemników do zapłodnienia komórki jajowej, a co za tym idzie, może ono zwiększać lub zmniejszać męską płodność.
Badania opublikowane m.in. w czasopiśmie "Fertility&Sterility" wskazują, że najkorzystniejsze jest chude mięso, np. indyk lub kurczak. Badani, którzy żywili się drobiem, mieli o ok. 13 proc. więcej szans na udane poczęcie. Z kolei najgorsze dla kondycji plemników okazały się przetworzone i pełne konserwantów tłuste mięsa i wędliny, takie jak boczek, kiełbasa, golonka, żeberka, salami lub parówki. Po ich wyłączeniu z diety prawdopodobieństwo poczęcia dziecka podczas badania zwiększyło się o 28 proc.
Co powinno znaleźć się w jadłospisie mężczyzny starającego się o dziecko?
Plemniki to żywe komórki, które reagują na szereg czynników. Podczas gdy my chorujemy na grypę lub mamy wycinany wyrostek robaczkowy, one mają swoje własne choroby. Azoospermia, oligospermia, hipospermia, asthenozoospermia, teratozoospermia - to tylko niektóre z zaburzeń, które mogą dotyczyć plemników. Statystycznie za niepłodność pary w 35 proc. przypadków odpowiada dziś mężczyzna. Dlatego obok badań kontrolnych, takich jak badanie serca, krwi czy pomiar ciśnienia, powinien on również zadbać o zdrowie swoich pływaków - szczególnie jeśli planuje zostać ojcem. Takim badaniem jest seminogram, wykonywany przez specjalistyczne laboratoria.
Na czym polega badanie plemników?
Powinno cię również zainteresować: Ginekolog: Zdrowi mężczyźni rzadko kiedy myślą, że mogą być niepłodni
Plemniki: są zimnolubne, czasami chorują fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
Wygrywa najlepszy fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
Plemniki fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
Kiedy plemnik zbliża się do komórki jajowej, hormony aktywują receptory z jego witki oraz wyzwalają szereg procesów biochemicznych fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
Stan plemników, a w konsekwencji problemy z płodnością, uzależnione są od wielu czynników m.in. chorób, stylu życia i złych nawyków fot: istockphoto/gazeta.pl
Nasienie nie lubi wysokich temperatur fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
Jakie produkty usprawnią jakość nasienia? fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
Najkorzystniejsze dla plemników jest chude mięso, np. indyk lub kurczak fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl
Mężczyzna starające się z partnerka o dziecko powinien, obok badań kontrolnych takich jak badanie serca, krwi czy pomiar ciśnienia, zadbać też o zdrowie swoich pływaków fot: istockphoto/grafika: gazeta.pl