FAS - co to za choroba? Czym jest alkoholowy zespół płodowy?

FAS to zespół chorobowy, który pojawia się u dzieci narażonych na efekt działania alkoholu w swoim życiu płodowym. Czym charakteryzuje się choroba i jak wyglądają podstawowe jej objawy u dzieci i niemowląt?

FAS: co to za choroba? Przyczyny FAS

FAS (ang. fetal alcohol syndrome) dotyka dzieci, których matki w okresie ciąży spożywały alkohol. Nie ma naukowca, który byłby w stanie określić jaka dawka alkoholu w ciąży jest bezpieczna dla płodu. Dlatego tak ważne jest, aby kobiety, które planują lub są w ciąży zdawały sobie sprawę z konieczności zachowania abstynencji do momentu rozwiązania. Dalej również jest ona konieczna, jeśli matka decyduje się karmić dziecko piersią. 

FAS - co to za choroba? Zespół alkoholowy powoduje wady z zakresu neurologicznego i somatycznego. Jego efektem jest spore opóźnienie rozwoju dziecka, widoczne zmiany wrodzone w obrębie twarzy, zaburzenia neurologiczne. Mogą one zostać błędnie zdiagnozowane przez lekarzy, gdyż symptomy FAS można przyrównać do tych występujących w przypadku autyzmu, mózgowego porażenia dziecięcego czy zespołu Williamsa. Czynnikiem decydującym o ostatecznej diagnozie jest w dużym stopniu potwierdzenie tego, czy matka spożywała alkohol będąc w ciąży. 

Zobacz też: FAS to temat wstydliwy. Zdarza się w rodzinach, w których nikt nie jest alkoholikiem

Alkoholowy zespół płodowy: typy schorzenia

Ze względu na ilość występujących u danego dziecka objawów, da się wyróżnić kilka odmian alkoholowego zespołu płodowego:

  • Alkoholowy Efekt Płodowy (FAE ang. Fetal Alcohol Effect) - w tej odmianie choroby nie występują charakterystyczne fizyczne zniekształcenia u dzieci
  • Częściowy Zespół Alkoholowy Płodu (PFAS ang. Partial Fetal Alcohol Syndrome) - w tym przypadku najczęściej dochodzi do uszkodzenia centralnego układu nerwowego, co skutkuje problemami dziecka w zakresie panowania nad zachowaniem i trudnościami w nauce
  • Poalkoholowy Defekt Urodzeniowy (ARBD ang. Alcohol Related Birth Defects) - pod tą nazwą kryje się długa lista wad fizycznych będących efektem ekspozycji płodu na alkohol, wśród których znajduje się m.in.: uszkodzenie mięśnia sercowego, zaburzenia wzroku i słuchu, uszkodzenia w zakresie budowy szkieletu.  
  • Poalkoholowe Zaburzenia Układu Nerwowego (ARND ang. Alcohol Related Neurodevelopmental Disorders) - w tym przypadku największym problemem są powstałe pod wpływem alkoholu uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, prowadzące do trwałych zaburzeń neurologicznych. 

FAS: objawy u niemowląt dostrzegalne są gołym okiem

FAS daje u niemowląt jednoznaczne objawy w obrębie twarzy. Dzieci dotknięte alkoholowym zespołem płodowym w znaczącym odsetku posiadają charakterystyczne cechy, które ułatwiają diagnozę. Należą do nich:

  • krótkie szpary powiekowe i opadające powieki,
  • szeroko rozstawione oczy,
  • krótki zadarty nos, 
  • wyraźnie węższa górna warga, 
  • słabo rozwinięta żuchwa,
  • nisko osadzone uszy,
  • krótka szyja.

Zespołowi FAS towarzyszą także inne objawy, wśród których da się zauważyć przede wszystkim spowolniony rozwój, zarówno fizyczny (niska waga i wzrost w stosunku do norm przewidzianych dla danego wieku) jak i psychiczny. Dodatkowo dzieci, których matki spożywały w ciąży alkohol cierpią na wiele problemów neurologicznych:

  • problemy z równowagą
  • kłopoty w zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej
  • zaburzenia z zakresu odbierania różnego typu bodźców: bólu, głodu czy pragnienia
  • kłopoty z wyczuciem przestrzeni
  • rozmaite trudności w zakresie uczenia się, kojarzenia faktów, zapamiętywania nowych informacji.

Zobacz też: "Zakrapiane" rodzicielstwo. Pijemy przy dzieciach, tylko niektórzy się tego wstydzą. A pijemy coraz więcej

Zespół FAS: rokowania i życie z chorobą

Zespół FAS jest chorobą nieuleczalną. Jedynym sposobem na oszczędzenie jej dziecku jest zachowanie bezwzględnej abstynencji przez cały okres ciąży.

Niemowlęta, których matki spożywały alkohol w ciąży po urodzeniu mogą przechodzić tzw. zespół abstynencyjny, który charakteryzują drgawki, problemy ze snem czy nadwrażliwość na światło. Część z nich ma wyraźne kłopoty ze ssaniem, a w następnym etapie także ze spożywaniem pokarmów stałych. Często bywają rozdrażnione i płaczliwe. W starszym wieku dzieci z zespołem FAS zaczynają odstawać dość mocno od rówieśników pod względem rozwoju psychicznego. Są bardzo otwarte i kontaktowe, jednak nie potrafią przewidzieć zagrożenia. Ich umiejętności poznawcze i motoryczne są na zdecydowanie niższym poziomie rozwoju niż u zdrowych dzieci. Problemy zdecydowanie mocniej da się odczuć na etapie szkolnym, gdyż dzieci z FAS trudno dostosowują się do grupy, mają trudności w nauce, a ze względu na swoje ograniczenia wynikające z choroby często są napiętnowane w grupie rówieśniczej. Aby wesprzeć je w tym okresie przede wszystkim konieczna jest właściwa diagnoza i postępowanie, tj. podobnie jak w przypadku dzieci z nadpobudliwością: ograniczenie zbędnych bodźców, stworzenie warunków sprzyjających koncentracji. Pomocna okazuje się też terapia psychologiczna, którą dobiera się do danego pacjenta.

Zobacz wideo Najczęstsze choroby genetyczne
Więcej o: