Jak rozmawiać z dziećmi o śmierci bliskiej osoby? Jak pomóc im przeżyć żałobę?

Śmierć bliskiej osoby zawsze wywołuje dużo emocji, których dzieci często nie rozumieją. Jak wytłumaczyć swoim pociechom to, co się stało? Czy pozwalać sobie przy nich na płacz? Jak przekazać przykrą wiadomość?

Śmierć w rodzinie, zwłaszcza jeśli chodzi o osoby najbliższe, zawsze jest bolesna. Nierzadko dorośli nie radzą sobie z bólem i stratą. Dla dziecka, które po raz pierwszy tego doświadcza, jest to niezwykle trudne. Niezależnie od tego, w jakim jest wieku, istnieje kilka sposobów na to, jak je wesprzeć i zrozumieć jego zachowanie w czasie żałoby.

Niebezpieczne leki, rośliny i zabawki dla dzieci. Mama pediatra przypominaLeki, rośliny i elementy niebezpieczne dla dzieci. Mama pediatra przypomina, na co powinni uważać rodzice

Jak powiedzieć dziecku, że bliska osoba zmarła?

Nie ma sensu odwlekać i ukrywać prawdy przed dziećmi. Jednak należy przemyśleć to, co się im powie. Najlepiej zrobić to w cichym i bezpiecznym miejscu. Jeśli dziecko jest małe, przydatne będzie przytulenie ulubionego pluszaka lub innego przedmiotu. Lepiej nie używać mało zrozumiałych zwrotów, np. "straciliśmy kogoś", co jeszcze bardziej zdezorientuje dziecko. Komunikat powinien być jasny i konkretny.

Dorośli powinni przygotować się na ciepłe i czułe powiedzenie: "Mam do przekazania kilka bardzo smutnych wiadomości. Twój dziadek zmarł. To oznacza, że jego ciało przestało działać i już go więcej nie zobaczymy". Rodzicom może być trudno używać tak bezpośredniego języka, ale ważne jest, aby być uczciwym i przejrzystym - podaje współpracująca z UNICEF psycholog dr Lisa Damour.

Małe dzieci mogą sprawiać wrażenie, że nie słuchają. Mogą także w kółko zadawać te same pytania w kolejnych dniach. Trzeba być cierpliwym. A także uważnym, gdyż istnieje ryzyko, że dziecko może poczuć się odpowiedzialne za śmierć. To szczególnie trudne przy stracie jednego lub obojga rodziców. Dziecko może się obwiniać, że powiedziało lub zrobiło coś, co spowodowało śmierć bliskiej osoby. Aby wyprowadzić je z tego schematu myślowego, konieczne są rozmowy, bez unikania tematu.

Wiele osób zastanawia się również, czy przy dziecku pozwalać sobie na emocje i opłakiwanie. Nie ma powodu, by się z tym kryć. Wówczas kiedy rodzic jest szczery i mówi, co odczuwa, zdobywa większe zaufanie w oczach malucha. A ten uczy się, że nie ma nic złego w pokazywaniu swoich uczuć.

Zobacz wideo Warto wiedzieć

Jak dzieci przeżywają żałobę?

Żal po stracie ukochanej osoby jest czymś, z czym najtrudniej sobie poradzić. Zarówno dorośli, jak i dzieci muszą przejść proces uświadomienia sobie i akceptacji faktu, że dana osoba już nie wróci. Reakcje dzieci na tę przykrą wiadomość są różne i zależne od wieku.

Niebezpieczne rośliny, przed którymi należy ostrzec dzieci. Barszcz Sosnowskiego to tylko jedna z pułapekNiebezpieczne rośliny, przed którymi należy chronić dzieci. Barszcz Sosnowskiego to tylko jedna z pułapek

Małe dzieci poniżej piątego roku życia najczęściej nie rozumieją, że dziadek czy babcia odeszli na zawsze. Mogą pojawić się pytania, czy zmarła osoba wróci. Powszechne w tym wieku są także zachowania regresywne, np. moczenie łóżka.

Nieco starsze dzieci, w wieku od sześciu do 11 lat zazwyczaj zaczynają rozumieć, że śmierć jest czymś na zawsze. Zwykle martwią się, że umrą inni członkowie rodziny. Często zadają więcej pytań, by pojąć, co się stało. Pojawia się smutek lub gniew, a nawet bóle psychofizyczne.

Młodzież około 12 roku życia wzwyż jest już świadoma, że śmierć czeka wszystkich i jest nieodwracalna. W przypadku starszych dzieci pojawia się szersze spektrum emocji - od apatii i braku koncentracji po gniew i skrajny smutek.

Nie ma określonych etapów, w których pojawiają się konkretne zachowania i emocje. Te mogą się przenikać. Jak pomóc dziecku w przejściu tego trudnego okresu? Można zaangażować je w jakąś formę zbliżenia się do osoby zmarłej. Dzieci mogą namalować obrazek, przeczytać wiersz czy list do bliskiego. Coś, co pozwoli im wyrazić, jak ważna była to osoba. Rodzic także powinien pokazać, że zależy mu na zmarłym, np. podczas uroczystości pogrzebowej. Wspominanie i opowieści o tej osobie rozluźniają atmosferę i nie tworzą wokoło tematu tabu, którego trzeba w domu unikać. W ten sposób dzieci też łatwiej się oswoją z sytuacją. Będzie to pomocne w stopniowej akceptacji tego zdarzenia.

Co zrobić, żeby przeżywanie żałoby było łatwiejsze?

Jak radzą eksperci z Mental Health and Psychosocial Support, kluczowe w tak trudnych momentach jest zachowanie codziennej rutyny. Regularny schemat dnia, dbanie o proste, codzienne czynności jak sprzątanie, spacery, przygotowywanie posiłków pozwolą szybciej wrócić do normalności. Bardzo ważna jest też bliskość: kołysanie, śpiewanie, przytulanie nie tylko przed snem dla młodszych dzieci i przytulanie czy po prostu przebywanie razem dla starszych dzieci. 

Pamiętaj, by zadbać też o powiadomienie szkoły swojego dziecka i rodziców jego przyjaciół, że przechodzicie teraz trudny okres. W każdej sytuacji możesz też skorzystać z pomocy psychologa, dla siebie lub dla dziecka. 

Zobacz też: Mama dziesięciorga dzieci wydaje prawie 4 tys. złotych tygodniowo na zakupy. Tak przygotowuje im posiłki

Potrzebujesz pomocy?

Polska znajduje się w czołówce europejskich krajów pod względem samobójstw wśród dzieci i młodzieży. Jeśli potrzebujesz pomocy, codziennie przez całą dobę możesz zadzwonić na Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży, pod bezpłatnym numerem telefonu 116 111. Swój problem możesz też opisać w wiadomości.

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, oprócz konsultacji dla najmłodszych, oferuje też pomoc rodzicom i nauczycielom, którzy obawiają się o bezpieczeństwo swoich podopiecznych. Więcej informacji znajdziesz na stronie fundacji.

Więcej o: