Fobia społeczna - przyczyny i objawy. Jak z nią żyć?

Fobia społeczna to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Jej objawy najczęściej pojawiają się w okresie dojrzewania, a zaniedbane mogą przyjmować postać chroniczną. W konsekwencji upośledzają codzienne funkcjonowanie społeczne i zawodowe, prowadzą do wycofania z relacji i życiowego paraliżu. Jakie są przyczyny i zaburzenia? Jak pokonać fobię społeczną? Jak z nią żyć?

Fobia społeczna, nazywana również nerwicą społeczną lub zaburzeniem lęku społecznego to zaburzenie lękowe z grupy zaburzeń nerwicowych. Bywa mylone z nadmierną nieśmiałością. Określenie fobia społeczna, jak i definicja zaburzenia, zostały stworzone przez Isaaca Marksa i Geldera w latach 60. XX wieku. Inne określenia stosowane dla fobii społecznej to: socjofobia, fobia socjalna, chorobliwa nieśmiałość. Do klasyfikacji ICD-10 fobia społeczna została wpisana w 1992 roku.

Zobacz wideo

Fobia społeczna występuje u maksymalnie 9% społeczeństwa, częściej wśród kobiet niż mężczyzn. Jej pierwsze objawy pojawiają się z reguły w okresie dojrzewania. Fobia społeczna u dzieci pojawia się częściej, gdy stwierdzono ją u jednego z rodziców. To zaburzenie niepsychotyczne, przez wielu specjalistów uznawane za chorobę cywilizacyjną.

Zaburzenie pojawia się w dwóch postaciach. Jeśli lęki dotyczą niemal wszystkich sytuacji społecznych, z wyjątkiem sytuacji związanych z najbliższą rodziną czy ścisłym kręgiem przyjaciół, jest to fobia uogólniona. Fobia nieuogólniona występuje wówczas, gdy lęk dotyczy tylko niektórych sfer i typów aktywności społecznej, na przykład wystąpień publicznych.

Fobia społeczna - przyczyny i objawy

Przyczyn zaburzenia upatruje się w czynnikach genetycznych, psychologicznych, społeczno-kulturowych i neurobiologicznych. Powodami pojawienia się fobii społecznej może być: obniżona samoocena, odrzucenie przez grupę, strach przed kompromitacją, brak umiejętności autoprezentacyjnych, depresja, traumatyczne przeżycia.

Najbardziej typowymi objawem fobii społecznej jest silny lęk związany z obawą przed ośmieszeniem się, kompromitacją lub poniżeniem w różnych sytuacjach o charakterze społecznym. Lęk dotyczy kontaktów z innymi ludźmi - stresująca jest sama ich obecność. Lękowi towarzyszą różne objawy, takie jak czerwienienie się, drżenie rąk i mięśni, przyspieszone bicie serca, kołatanie serca, duszności, szumienie w uszach, uczucie gorąca, pocenie się czy zawroty głowy. Osoba dotknięta fobią społeczną jest przekonana, że objawy te są dla widoczne i kompromitujące.

Fobii społecznej często towarzyszą inne schorzenia na tle nerwicowym, takie jak agorafobia, czyli lęk przed przebywaniem na otwartej przestrzeni, depresja czy zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia afektywne dwubiegunowe czy zaburzenia odżywiania.

Fobia społeczna a nieśmiałość

Fobia społeczna, z uwagi na wiele wspólnych objawów, może być mylona z nieśmiałością. Wspólnym mianownikiem jest między innymi milczenie w towarzystwie innych osób czy unikanie rozmów. Zarówno osoby nieśmiałe, jak i dotknięte fobią społeczną, wydają się introwertyczne i wycofane, mało towarzyskie i skryte. Różnicę stanowi bardzo silny lęk i unikanie sytuacji społecznych za wszelką cenę oraz udręka, jaka towarzyszy kontaktom z innymi - osoby nieśmiałe z tym się nie zmagają.

Fobia społeczna - konsekwencje. Jak z nią żyć?

Nieleczona fobia społeczna może przyjmować postać chroniczną, w konsekwencji upośledzając codzienne funkcjonowanie społeczne i zawodowe, prowadząc do wycofania z relacji społecznych. Tym samym zlekceważona fobia społeczna skutkuje ograniczeniami życiowymi.

Konsekwencjami zaburzenia może być:

  • skłonność do nadużywania alkoholu (spożywanie alkoholu doraźnie zmniejsza odczucie lęku),
  • skłonność do zażywania substancji psychoaktywnych,
  • unikanie wystąpień publicznych, jedzenia w restauracjach, przebywania z ludźmi,
  • izolowanie się od społeczeństwa, samotniczy tryb życia,
  • życie w społeczeństwie, załatwianie spraw urzędowych, a nawet praca zawodowa stają się torturą,
  • w kontakcie z ludźmi pojawiają się krepujące objawy somatyczne, aż po napady panicznego lęku,
  • samo wyobrażenie sobie stresującej sytuacji społecznej może być paraliżujące.

U osób z fobią społeczną strach budzą codzienne sytuacje, a choć osoba zaburzona wie, że jej lęk jest nadmierny bądź nieadekwatny, nie potrafi sobie z nim poradzić. 

Jak pokonać fobię społeczną? Rozpoznanie i leczenie

Fobia społeczna, która pojawia się w młodym wieku, często jest odbierana jako wyjątkowa nieśmiałość. Lekceważenie objawów i trudności diagnostyczne sprawiają, że nieleczona staje się schorzeniem chronicznym, które może trwać całe życie.

Fobię społeczną rozpoznaje się, gdy u pacjenta pojawia się:

  • obawa, że słowo bądź zachowanie może być źródłem upokorzenia,
  • lęk przed upokorzeniem, który jest nadmierny,
  • obawa przed pojawieniem się w towarzystwie (lub samo myślenie o tym) - ta wywołuje lęk i objawy somatyczne,
  • unikanie sytuacji społecznych,
  • silny stres związany z obecnością innych ludzi,
  • cierpienie wywołane unikaniem sytuacji społecznych,
  • problemy społeczne i zawodowe.

Do określania nasilenia fobii społecznej służy skala lęku społecznego, opracowana przez amerykańskiego specjalistę Michaela Liebowitza. Fobię społeczną leczy się terapią poznawczo-behawioralną oraz farmakologicznie, głównie lekami przeciwdepresyjnymi. Najważniejsze to nie lekceważyć i nie bagatelizować zaburzenia, a podjąć stosowne działania.

Więcej o: