POMPY INSULINOWE U DZIECI, CZYLI WYGODA LECZENIA NAJMŁODSZYCH

Cukrzyca u najmłodszych wymaga wczesnego rozpoznania i pilnego wdrożenia leczenia insuliną. Pompy insulinowe są skuteczną i rekomendowaną metodą insulinoterapii u dzieci. Artykuł w przystępny sposób omawia stosowanie pomp insulinowych u dzieci.

Cukrzyca dzieci – skala zjawiska i dyskomfort związany z tradycyjnym leczeniem

Cukrzyca i związana z nią konieczność leczenia insuliną stanowią szczególne wyzwanie dla dziecka, jego bliskich, oraz zespołu diabetologicznego. Precyzyjne dawkowanie insuliny u maluchów, dyskomfort wielokrotnych ukłuć dla oznaczenia glikemii i podania insuliny, obliczanie posiłków i porcje, które zechce zjeść, niespożyta energia najmłodszych i aktywność fizyczna, zmienne zapotrzebowanie na insulinę na różnych etapach rozwoju dzieci (szczególnie w okresie dojrzewania), obawa o bezpieczeństwo leczenia – to codzienność rodziców i opiekunów chorych na cukrzycę. Wprowadzenie do leczenia pomp insulinowych w tej grupie pacjentów diametralnie zmieniło ten stan rzeczy na lepsze. Zwiększyło znacznie komfort terapii i swobodę życia dzieci z cukrzycą, zbliżyło bardziej sposób podawania insuliny do warunków fizjologicznych i istotnie poprawiło bezpieczeństwo leczenia dzieci z cukrzycą typu 1.

W Polsce coraz więcej dzieci choruje na cukrzycę. W ciągu ostatniego ćwierćwiecza jest to wzrost lawinowy – obecnie, co roku choroba jest rozpoznawana u dzieci 4-krotnie częściej niż 25 lat temu. Chorują oni inaczej niż dorośli, u których dominuje cukrzyca typu 2. Wśród dzieci ponad 90% chorujących na cukrzycę ma cukrzycę typu 1, a tylko 5 - 7% stanowią inne rodzaje cukrzycy. Mimo, że obserwowane jest zwiększanie częstości cukrzycy typu 2 u dzieci i nastolatków związany z nieprawidłowym stylem życia – odżywiania, codziennej aktywności oraz uprawiania sportu, nadal w tej grupie pacjentów zdecydowanie dominuje typ 1 cukrzycy. 

Cukrzyca typu 1 – początki i leczenie

Początek cukrzycy typu 1 u dziecka ma zwykle gwałtowny przebieg. Charakterystyczna triada objawów rozpoczynającej się cukrzycy: poliuria (częste oddawanie moczu) z nykturią (oddawanie moczu w nocy), polidypsja (zwiększone pragnienie), oraz szybka utrata masy ciała powinna skłonić do oznaczenia cukru we krwi u dziecka. Jeżeli poziom glikemii jest nieprawidłowy, trzeba bezzwłocznie zasięgnąć porady lekarza. Leczenie dziecka z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 1 powinno być prowadzone w ośrodku diabetologicznym – takie placówki znajdują się w całej Polsce.

Warto wiedzieć, że cukrzyca typu 1 wymaga od początku leczenia insuliną, a nieleczona prowadzi do gwałtownego wzrostu stężenia glukozy we krwi i rozwoju kwasicy ketonowej, który jest stanem zagrożenia życia dziecka. Dlatego wczesne rozpoznanie choroby i wczesne rozpoczęcie właściwego leczenia ma ogromne znaczenie. W ośrodkach diabetologii dziecięcej rozpoczęcie leczenia wiąże się też z procesem szkolenia rodziców i opiekunów, a także samego pacjenta tak, aby bezpiecznie i skutecznie kontynuować leczenia w warunkach domowych.

Leczenie za pomocą pompy insulinowej – ulga i komfort

Pompa insulinowa to niewielkie urządzenie, które w sposób ciągły podaje insulinę do organizmu pacjenta. Insulina podawana jest przez miękkie wkłucie założone pod skórę i połączone z pompą za pomocą drenu (m.in. Accu-Chek Combo) lub bezdrenowo za pomocą bazy umieszczonej bezpośrednio na ciele (bezdrenowa mikropompa Accu-Chek Solo). Wkłucia do pompy należy zmieniać, co 2-3 dni w zależności od stosowanego wkłucia.

Pompa insulinowa podaje insulinę w dwóch trybach: podstawowym – podawanym w bardzo małej ilości w sposób ciągły, aby zapewnić podstawowe zapotrzebowania organizmu na insulinę oraz jako bolusy – większe dawki insuliny podawane w związku z posiłkiem dziecka. Dawki insuliny podstawowej (ilość jednostek insuliny na godzinę) oraz bolusów (ilość jednostek insuliny na wymiennik) ustalacie Państwo z lekarzem diabetologiem podczas wizyt i szkoleń.

Obsługa pompy insulinowej jest przyjazna, zwłaszcza że zaprogramowane wcześniej w porozumieniu z lekarzem urządzenie podpowiada rekomendowane dawki insuliny (funkcja kalkulatora bolusa). Jednak to zawsze pacjent decyduje o podaniu bolusa – zarówno czasu, jak i dawki insuliny. Pompa insulinowa, żeby działała właściwie, musi być noszona przez większość doby i nie można jej rozłączać na długi czas, bo w tym okresie dziecko jest pozbawione podstawowej dawki insuliny. Ważne też jest, że jak każde urządzenie, pompa może ulec awarii i zawsze należy mieć dostęp do pena, którym można awaryjnie podać dawkę insuliny, zanim usterka zostanie usunięta.

Jak możecie Państwo przeczytać w artykule „Terapia pompą insulinową”, ta metoda insulinoterapii w największym stopniu spośród dostępnych metod naśladuje fizjologiczny sposób wydzielania insuliny w organizmie człowieka. Dlatego w Polsce leczenie cukrzycy typu 1 u dzieci i młodzieży metodą intensywnej insulinoterapii z zastosowaniem pompy insulinowej oraz ciągły monitoring glikemii podlegają refundacji NFZ.

Technologia pomocna przy leczeniu cukrzycy

Pompa insulinowa u dzieci – dlaczego warto?

Zastosowanie pomp insulinowych u dzieci ma wiele zalet. Poza odzwierciedleniem fizjologicznego wydzielania insuliny pozwala m.in. precyzyjnie dostosować dawkę insuliny dla dziecka z dokładnością do 0,01 jednostki, poprawia możliwość dostosowania dawek do insuliny do faktycznie spożywanych przez dziecko posiłków, diametralnie zmniejsza liczbę codziennych ukłuć, które należy wykonać, aby zapewnić prawidłową kontrolę glikemii i dawkowanie insuliny, ogranicza liczbę hipoglikemii i kwasicy ketonowej, pozwala na większą elastyczność leczenia i dostosowanie do dynamicznego stylu życia dzieci i młodzieży.

Wszystko to zwiększa szanse na spełnienie głównych celów leczenia cukrzycy u dzieci, jakimi są:

  • utrzymanie prawidłowego i harmonijnego rozwoju dziecka, odpowiednio dla jego płci i wieku,

  • zachowania dobrostanu życia dziecka na poszczególnych etapach rozwoju, oraz

  • zapobiegania ostrym i przewlekłym powikłaniom cukrzycy.

Wachlarz dostępnych na rynku pomp insulinowych pozwala też uwzględnić preferencje dziecka. Są dostępne modele różnej wielkości, z różnym modelem / rodzajem wyświetlacza, posiadające dreny i bezdrenowe, noszone w różnych częściach ciała, tak aby dziecku było jak najwygodniej. Cały szereg akcesoriów dodatkowych - mocowań, etui, pasków, klipsów, kolorowych aplikacji, które pomagają spersonalizować urządzenie i uczynić je elementem codziennej stylizacji młodych osób.

Warto podkreślić, że pomimo iż terapia pompowa jest obecnie rekomendowaną do stosowania u dzieci i młodzieży, zawsze należy uwzględnić wskazania i przeciwskazania do tej metody leczenia oraz indywidualne preferencje pacjenta i jego opiekunów, aby zapewnić optymalny komfort leczenia i realizację jego celów. Twój lekarz i zespół diabetologiczny pomogą w dokonaniu optymalnego wyboru.

Dr n. med. ELŻBIETA LIPSKA

Piśmiennictwo:

2019 Guidelines on the management of diabetic patients. A position of Diabetes Poland. Clinical Diabetology, 2019, vol.8 No.1 doi: 10.5603/DK.2019.0001

Karges B et al. Association of Insulin Pump Therapy vs Insulin Injection Therapy With Severe Hypoglycemia, Ketoacidosis, and Glycemic Control Among Children, Adolescents, and Young Adults With Type 1 Diabetes. JAMA. 2017 Oct 10;318(14):1358-1366. doi: 10.1001/jama.2017.13994

Fullerton B, Jeitler K, Seitz M, et al. Intensive glucose control versus conventional glucose control for type 1 diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev 2014; 14: CD009122

Danne T, Bangstad H-J, Jarosz-Chobot P et al. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2014 Compendium – Insulin treatment in children and adolescents with diabetes Pediatr Diabetes 2014: 15(suppl. 20): 115-134.