Epitet: czym jest, jaką spełnia funkcję i jak rozpoznać go w zdaniu? Przykłady zdań z użyciem epitetów

Epitet pojawia się w zdaniach bardzo często. Spełnia on bardzo ważną rolę, ponieważ jest wykorzystywany do określenia cech danej osoby lub rzeczy, ponadto wpływa na plastyczność i obrazowość wypowiedzi. Jak rozpoznać epitet w zdaniu?

Co to epitet? Jak rozpoznać go w zdaniu?

Na początek odpowiedzmy sobie na pytanie, co to epitet? Epitet można zdefiniować jako figurę retoryczną i środek stylistyczny, który jest stosowany w odniesieniu do osób lub rzeczy, a dokładniej — do określenia ich cech. Epitet to wyraz określający rzeczownik. Opisuje on właściwości oraz cechy przedmiotów (np. drewniane krzesło) i ludzi (np.wysoki mężczyzna). Najczęściej epitet ma postać przymiotnika (np. smaczne ciasto), ale może być również imiesłowem przymiotnikowym (np. szalejący wiatr) lub rzeczownikiem określającym inny rzeczownik (np. konstrukcja olbrzym).

Funkcja epitetu w utworach literackich

Wiemy już, czym jest epitet. Kolejnym zagadnieniem, jakiemu należałoby się przyjrzeć, jest funkcja epitetu. Epitet bardzo często pojawia się w literaturze pięknej. Jako figura retoryczna, wykorzystywany jest do ekspresji językowej i wprowadzenia do tekstu ładunku emocjonalnego. Epitet ma za zadanie potęgować (np. "ogromny prezent") bądź osłabiać (np. "drobny upominek") znaczenie rzeczownika. Epitet jest również wykorzystywany w celu upiększenia wypowiedzi. W epoce baroku epitety stosowane były przede wszystkim jako ozdobniki utworów poetyckich. Im bardziej wyszukane, tym bardziej świadczyły o ponadprzeciętnym warsztacie twórcy. 

Zobacz wideo Dlaczego w szkole nie uczymy się przedmiotów praktycznych? "Było ZPT, ale zniknęło. Dlaczego? Nie mam pojęcia"

Epitet: definicja epitetu stałego, złożonego, dynamicznego i statycznego

Jaki może być epitet? Definicja epitetu stałego, wywodzącego się z epoki antycznej, sprowadza się do stwierdzenia, że jest to taki rodzaj epitetu, który określa główną, charakterystyczną cechę osoby lub zjawiska. Wiele przykładów epitetów stałych można odnaleźć w mitologii (np. Zeus gromowładny). Epitet złożony był bardzo popularny w epoce renesansu i oświecenia. Składa się z co najmniej dwóch wyrazów, z czego jeden pochodzi zazwyczaj od przymiotnika, a drugi od rzeczownika. Epitet złożony często przybiera postać neologizmu. Epitet dynamiczny i epitet statyczny tworzone są z wykorzystaniem imiesłowów. Epitet dynamiczny określa dynamikę przedmiotu/osoby/zwierzęcia (np. biegnący pies), natomiast epitet statyczny nie odnosi się do ruchu. Jakie inne rodzaje epitetów możemy wyróżnić?    

Epitet: przykłady epitetu przedmiotowego i podmiotowego

Kolejne rodzaje epitetów to przedmiotowy epitet i podmiotowy epitet. Przykłady podmiotowego epitetu określają emocjonalny stosunek autora do przedmiotu poddanego opisowi (np. hipnotyzujące spojrzenie). Epitet podmiotowy określany jest inaczej jako epitet uczuciowy. Epitet przedmiotowy z kolei podkreśla cechę danego przedmiotu, nie mając przy tym zabarwienia emocjonalnego (np. szybujący samolot).   

Czym jest epitet sprzeczny, czyli oksymoron?

Ciekawą formą epitetu jest epitet sprzeczny. Czym jest epitet sprzeczny, znany również pod nazwą oksymoron? Jest to taki rodzaj epitetu, w którym zestawione są ze sobą dwa wyrazy o przeciwstawnym znaczeniu. Na pierwszy rzut oka epitet sprzeczny może się wydawać błędem językowym, jednak jest on przez autorów wykorzystywany świadomie, a jego celem jest nadanie użytym wyrazom nowego, metaforycznego znaczenia. Poniżej kilka przykładów epitetów sprzecznych:

  • sucha woda
  • gorący lód
  • mroczna jasność.

Epitet w wierszu. Rozpoznanie epitetów na podstawie fragmentów poezji

Epitet w wierszu jest wykorzystywany bardzo często przez poetów. Epitety nadają utworom poetyckim plastyczności i sprawiają, że treść bardziej oddziałuje na wyobraźnię odbiorcy utworu. Epitety w wierszach pojawiały się już od najdawniejszych czasów i były wykorzystywane przez twórców w różny sposób. Jak rozpoznać epitety w utworach literackich? Weźmy pod uwagę "Hymn do miłości Ojczyzny" Ignacego Krasickiego. 

Święta miłości kochanej Ojczyzny,

Czują cię tylko umysły poczciwe!

Dla ciebie zjadłe smakują trucizny,

Dla ciebie więzy, pęta nie zelżywe;

Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,

Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe.

Byle cie można wspomóc, byle wspierać,

Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać!

"Hymn do miłości Ojczyzny" to utwór poetycki składający się z wielu epitetów. Jakie epitety można rozpoznać w powyższym wierszu? Epitetami będą m.in. następujące wyrażenia:

  • "święta miłości"
  • "umysły poczciwe"
  • "chwalebne zmysły"
  • "rozkoszy prawdziwe"
  • "zjadłe smakują trucizny" (oksymoron).

Zobacz też: Zaimki: charakterystyka i podział. Kiedy używamy zaimków?

Więcej o:
Copyright © Agora SA