Antyk - najważniejsze informacje do przyswojenia przed maturą

Antyk - wszystko, co musisz wiedzieć przed maturą. Co warto powtórzyć sobie przed egzaminami?

Nazwa antyk wywodzi się od łacińskiego słowa antiquus i oznacza dawny. Dziś nazwy antyk używa się głównie do określenia cywilizacji oraz kultury greckiej i rzymskiej. Cała starożytność dzieli się na dwie grupy:

  • antyk mityczny - zdominowany przez Greków;
  • antyk chrześcijański - zdominowany przez Rzymian.
Zobacz wideo Dominika Lasota: Apelowaliśmy do MEN, żeby rzetelna edukacja klimatyczna stała się częścią programu nauczania

Antyk - epoka. Jakie są ramy czasowe?

Epoka antyku dzieli się na następujące okresy:

  • okres archaiczny - trwał od IX do VI w. p.n.e., był to okres świetności dwóch gatunków: epiki i liryki. Najbardziej znanym twórcą z VIII w. p.n.e. był Homer, a z VII-VI w. p.n.e. Safona, Ezop i Anakreont.
  • okres klasyczny - trwał od V do IV w. p.n.e. To okres dominacji twórczości dramatycznej, czas rozwoju prozy literackiej i naukowej obejmującej filozofię, historiografię i retorykę, czyli sztukę wymowy. V w. p.n.e. to okres, w którym powstały najznakomitsze dzieła dramaturgii starożytnej autorstwa Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. IV w. p.n.e. to okres powstania filozofii Platona i Arystotelesa.
  • okres hellenistyczny - trwał od III do I w. p.n.e. W prozie rozpowszechnia się retoryka, literatura jest nasycona erudycją. W III w. p.n.e powstały słynne sielanki Teokryta, a w II epigramaty.
  • okres rzymski - trwał od I w. p.n.e. do II w. n.e. W literaturze przeważa twórczość wtórna, imitująca już istniejące dzieła. To czas powstawania literatury wczesnochrześcijańskiej, moralizatorskiej, skierowanej do szerokiej grupy odbiorców. Od ok. 30 roku n.e. przypada okres złotego wieku poezji. rzymskiej, w którym powstają dzieła Wergiliusza, Horacego, Owidiusza, Seneki i Petroniusza.
  • okres chrześcijański - trwał od II do V w. n.e. Koniec epoki tworzenia dzieł pogańskich. Następuje rozwój literatury popularnej: romansów oraz filozofii mającej podłoże chrześcijańskie.

Filozofia antyczna - początki i okres klasyczny

Filozofia antyczna: za jej początek uważa się VII-VI w. p.n.e., czyli czas rozwoju tzw. szkoły jońskiej na obrzeżach Azji Mniejszej. Za pierwszego filozofa uważa się Talesa z Miletu, a innymi jej przedstawicielami byli Anaksymander, Anaksymenes i Heraklit. Problematyką interesującą filozofów jońskich była struktura świata i podstawowa zasada nim rządząca. Poszczególni filozofowie znajdowali różne wyniki swoich poszukiwań: Tales z Miletu uważał, że jest nim woda, jego uczeń Anaksymander, twierdził z kolei, że jest to apeiron (bezkres). Anaksymenes dopatrywał się jej w powietrzu, a Heraklit w ogniu.

Za złoty, klasyczny okres filozofii greckiej uznaje się czasy działalności Sokratesa, Platona i Arystotelesa, których dzieła ukształtowały całą kulturę zachodnią.

Starożytna Grecja na wynajem, AkropolWpływ starożytnej Grecji na kulturę europejską

  • Sokrates (ur. 469, Ateny, zm. 399 p.n.e) jest uważany za ideał filozofa, a poglądy które głosił realizował w życiu prywatnym. Sokrates nie angażował się w politykę, poświecił się wyłącznie nauczaniu. Swoje mowy wygłaszał na placach i w ten sposób pozyskał swoich uczniów, którymi byli m.in. Platon, Ksenofot i Alcybiades. Został skazany na śmierć przez wypicie cykuty: oskarżono go o bezbożność i psucie młodzieży. W więzieniu byli przy nim przyjaciele i uczniowie. Nie skorzystał z możliwości ucieczki, jaką dla niego przygotowali.

Założenia filozoficzne:

  • najwyższą wartością, do której człowiek powinien dążyć jest cnota (arete);
  • cnota jest nabyta a nie wrodzona;
  • dobre jest to, co jest pożyteczne;
  • każdy z natury pragnie dobra;
  • wiedzę należy pozyskiwać na drodze rozumowania;
  • dialog prowadzi do poznania prawdy;
  • dusza jest naszym wewnętrznym głosem;
  • wiedza nie jest zbiorem ustalonych tez; nie można się jej wyuczyć.
  • Platon (ur. ok. 427 p.n.e. Ateny, zm. 347p.n.e.) - pochodził z jednego z najznakomitszych rodów ateńskich, był potomkiem Solona. Jako szlachetnie urodzony odebrał staranne wykształcenie, posiadał dużą wiedzę w zakresie matematyki i muzyki oraz polityki, zajmował się także malarstwem i pisał poezje. Był uczniem Platona. Założył szkołę filozoficzną - Akademię Platońską, w której nauczał w niej przez 40 lat, aż do śmierci w 347 p.n.e.

Założenia filozoficzne:

  • świat jest podzielony, rozdarty pomiędzy nasz świat a świat idei;
  • teoria idealnego państwa – aby państwo było silne powinno mieć silną władzę;
  • racjonalistyczne poznanie;
  • oddzielenie duszy od ciała.
  • Arystoteles (ur. 384 p.n.e., Stagira, zm. 322 p.n.e.) - był uczniem Akademii Platońskiej, wychowawcą Aleksandra Wielkiego, założycielem Lykejonu - ateńskiej szkoły naukowej i filozoficznej.

Założenia filozoficzne:

  • szczęście to czynienie dobra i życie w cnocie;
  • świat należy poznawać za pomocą doświadczeń (empiryzm);
  • centrum nauki filozofii jest metafizyka;
  • zasada umiaru.

Cechy antyku

Antyk to niezwykle bogata epoka rozwoju literatury i sztuki. Przyjrzyjmy się tym najbardziej znanym i potrzebnym na maturze gatunkom literackim ze starożytnej Grecji: 

  • epika (VIII wiek p.n.e.)
  • liryka (VII-VI wiek p.n.e.)
  • dramat (V wiek p.n.e.)
  • epigramat (III wiek p.n.e.)

Religia

W świecie starożytnym panował przeważnie politeizm, z wyjątkiem monoteistycznej religii judaistycznej.

Filozofia

Największymi filozofami byli Platon i Arystoteles.

Antyk - ramy czasowe

Antyk ramy czasowe: za początek antyku uznaje się przełom wieków IX i VIII p.n.e. a za koniec okres pomiędzy IV a VI wiekiem n.e. Symboliczną datą końca antyku jest rok 476, czyli data upadku cesarstwa zachodniorzymskiego.

Mit o Prometeuszu - tytanie, który wykradł ogień. Streszczenie i plan wydarzeńMit o Prometeuszu - streszczenie i plan wydarzeń