Kaszel to dolegliwość niemal równie częsta jak katar, z którym zresztą często idzie w parze. Jest objawem choroby wskazującym na zakłócenia w pracy układu oddechowego. Przyczyną kaszlu bywa najczęściej stan zapalny, odczyn alergiczny lub podrażnienie śluzówki górnych dróg oddechowych (gardła, krtani, tchawicy). Znacznie rzadziej - zapalenie dolnych dróg oddechowych (oskrzeli, oskrzelików, pęcherzyków płucnych).

Kaszel może być suchy lub wilgotny, co ma zasadnicze znaczenie przy doborze leków. Szczególny charakter ma kaszel szczekający - związany z zapaleniem krtani - przy którym jednak stosuje się te same leki, co przy kaszlu suchym.

Nawilżanie powietrza

Przede wszystkim warto nawilżać powietrze w pokoju malca - nawet wtedy, gdy mamy do czynienia z kaszlem wilgotnym. W razie napadu kaszlu szczekającego bardzo obfite nawilżenie powietrza stanowi pierwszą nieodzowną pomoc - najlepiej zamknąć się z dzieckiem łazience i odkręcić na cały regulator kurki z gorącą wodą, by pomieszczenie szybko wypełniło się parą. Ulgę przyniosą też malcowi właściwie dobrane leki.

Co na kaszel?

Złagodzeniu kaszlu służą głównie trzy rodzaje leków: przeciwkaszlowe, rozrzedzające wydzielinę i wykrztuśne.

Leki przeciwkaszlowe hamują odruch kaszlu. Można je stosować jedynie przez krótki czas (3-5 dni) dla złagodzenia kaszlu suchego, wywołanego wirusową infekcją górnych dróg oddechowych, przebiegającą bez wydzieliny. Występuje on najczęściej na początku infekcji lub w okresie zdrowienia, kiedy uszkodzona po infekcji śluzówka jest bardzo wrażliwa. W żadnym przypadku nie można stosować leków przeciwkaszlowych przy zapaleniu oskrzeli czy zapaleniu płuc, które zawsze przebiegają z wydzieliną w drogach oddechowych ani w infekcjach górnych dróg oddechowych, w których występuje wydzielina. Doszłoby bowiem wtedy do jej zatrzymania w drogach oddechowych, a taka zalegająca wydzielina groziłaby niekontrolowanym rozwojem zakażenia.

Leki z tej grupy oparte są na różnych substancjach czynnych, lecz mechanizm ich działania jest podobny: hamują odruch kaszlowy w ośrodkowym układzie nerwowym, przez co zmniejszają częstość i natężenie kaszlu (bez względu na jego przyczynę). Można je stosować wyłącznie przy kaszlu suchym, gdy odruch kaszlowy jest bardzo uporczywy i męczący.

Leków przeciwkaszlowych nie stosuje się u najmłodszych dzieci.

Leki rozrzedzające wydzielinę mają zastosowanie przy każdej infekcji przebiegającej z kaszlem, ponieważ przynoszą choremu ulgę. Gęstniejąca, zasychająca i nieodkrztuszona wydzielina pogarsza zaś jego stan, nasilając kaszel i duszność. Jeżeli jednak infekcja jest akurat w fazie, w której nad produkcją wydzieliny dominują objawy podrażnienia, prowadzące do kaszlu suchego, to można zamiast nich podać opisane powyżej leki przeciwkaszlowe. W żadnym wypadku nie wolno jednak łączyć jednych i drugich! Leki z tej grupy stosuje się także dla rozrzedzenia gęstej wydzieliny z nosa i tej, która powstaje podczas zapalenia zatok.

Leki wykrztuśne pobudzają do kaszlu i ułatwiają odkrztuszenie wydzieliny, powstającej w procesie zapalnym, toczącym się w drogach oddechowych. Można je podawać łącznie z lekami rozrzedzającymi wydzielinę. Leków wykrztuśnych nie stosuje się u najmłodszych dzieci.

Leki te najczęściej oparte są na dwóch substancjach czynnych: gwajafenezynie lub sulfogwajakolu. W aptekach dostępne są również preparaty wykrztuśne z wyciągami ziołowymi z liści bluszczu, ziela tymianku, dziewanny, babki lancetowatej i pędów sosny.

W ilościach aptecznych

Leki bez recepty stosowane dla złagodzenia kaszlu mają działanie objawowe. Możemy je podawać dziecku na własną rękę tylko wtedy, gdy objawy są nam znane i niezbyt nasilone, a maluch nie sprawia wrażenia poważnie chorego. Musimy przedtem zawsze upewnić się, że lek jest dla niego odpowiedni, zarówno jeśli chodzi o wiek, od którego można go podawać, jak i rodzaj kaszlu. I bezwzględnie przestrzegać dawek określonych w ulotce dołączonej do opakowania (ważna jest przy tym nie tylko wielkość poszczególnych dawek, ale także odstępy pomiędzy nimi i maksymalna dawka dobowa). Jeżeli dziecko zostało zbadane przez lekarza, który zalecił jakieś leki, trzeba go koniecznie spytać, czy podawać dodatkowo leki bez recepty - inaczej moglibyśmy to robić niepotrzebnie lub co gorsza ze szkodą dla malca (gdyby doszło do ich niekorzystnego współdziałania).

Potrzebny lekarz

Z wizytą nie należy zwlekać, jeżeli:

- kaszel występuje u noworodka lub niemowlęcia - im młodsze dziecko, tym pilniej trzeba wezwać lekarza;

- kaszlowi towarzyszą objawy utrudnionego oddychania i duszności - im szybciej duszność narasta, tym stan jest bardziej naglący;

- kaszel rozpoczyna się nagle, wśród pełnego zdrowia i początek kaszlu można kojarzyć z zakrztuszeniem - istnieje możliwość, że do układu oddechowego dostało się niewielkie ciało obce (orzeszek, część zabawki);

- kaszlowi towarzyszy wysoka gorączka lub dziecko kaszle przez sen;

- kaszel pojawia się po kontakcie z czynnikami, które mogą uczulać (siano, kurz, sierść zwierząt) lub po wysiłku;

- kaszel przedłuża się po przebytej infekcji.