Przyczyny niepłodności. Badania kobiety, mężczyzny, obojga

Autor: lek. Agnieszka Kurczuk-Powolny, ginekolog-położnik
21.09.2012 , aktualizacja: 18.09.2009 19:52
A A A Drukuj
Aby leczenie mogło się powieść, konieczne jest zdiagnozowanie przyczyny choroby. Aby ją określić, konieczne jest zrobienie wielu specjalistycznych badań. Co to za badania i na czym polegają?
Wywiad lekarski dla obojga partnerów

Przygotowanie

•  daty miesiączek z ostatniego roku

•  wyniki wykonywanych ostatnio badań

•  karty informacyjne ze szpitala

Na czym polega

Rozmowa na temat stanu zdrowia: regularności cykli, przebytych chorób, operacji, ciąż, porodów, poronień, nałogów, nawyków, leków, współżycia, rodzaju pracy, obciążeń rodzinnych

Czemu służy

Zapoznanie się z problemem, wstępna ocena cyklu, zaplanowanie koniecznych badań

Czas trwania

Ok. 30-60 minut

Wynik

Natychmiast

Uwagi

Odpowiedzi obojga partnerów muszą być wyczerpujące, dokładne i szczere

Badanie ogólne dla obojga partnerów

Przygotowanie

Nie wymaga

Na czym polega

Pomiar wagi i wzrostu, ciśnienia tętniczego, badanie tarczycy, ocena owłosienia i tkanki tłuszczowej. Badania laboratoryjne krwi i moczu.

Czemu służy

Zapoznanie się z problemem, wstępna ocena cyklu, zaplanowanie koniecznych badań.

Czas trwania

Kilkanaście minut

Wyniki

Natychmiast

Uwagi

Badanie może wykonać lekarz ogólny, ginekolog, androlog

Badania genetyczne dla obojga partnerów

Przygotowanie

Nie wymaga

Na czym polega

Wywiad genetyczny, ocena fenotypu, pobranie krwi

Czemu służy

Wykrycie zaburzeń genetycznych

Czas trwania

Kilkanaście minut do godziny

Wyniki

Po kilku- kilkunastu dniach

Uwagi

Możliwe tylko w wyspecjalizowanych ośrodkach klinicznych.

Badania śluzu szyjkowego dla obojga partnerów

Przygotowanie

Współżycie w czasie 1-2 dni przed owulacją (po stosunku nie należy brać kąpieli tylko prysznic).

Na czym polega

Pobranie śluzu szyjkowego w 9-24 godziny po stosunku i zbadanie w nim pod mikroskopem obecności, ilości i ruchliwości plemników.

Czemu służy

Ocena tzw. wrogości śluzu szyjkowego, czyli w jakim stopniu plemniki są w stanie przejść przez barierę śluzu.

Czas trwania

Kilkanaście minut

Wyniki

Po kilku godzinach

Uwagi

•  Obecnie coraz rzadziej wykonywane

(Podważana jest ich wartość diagnostyczna

Badania immunologiczne dla obojga partnerów

Przygotowanie

Nie wymaga

Na czym polega

Pobranie krwi, badanie nasienia i śluzu szyjkowego w kierunku przeciwciał przeciwplemnikowych

Czemu służy

Wykrywanie przeciwciał skierowanych przeciw plemnikom, które mogą upośledzać ich funkcje

Czas trwania

Kilka minut

Wyniki

Po kilkunastu godzinach lub kilku dniach

Uwagi

Przeciwciała występują po urazach lub zapaleniach jader u ok. 15% niepłodnych mężczyzn oraz niekiedy u ich partnerek.

Badanie ginekologiczne dla kobiety

Przygotowanie

Nie wymaga (poza podstawowymi zabiegami higienicznymi)

Na czym polega

Oglądanie pochwy i szyjki macicy za pomocą wziernika, pobranie wymazu do badania cytologicznego i do posiewu bakteriologicznego.

Ocena macicy i przydatków.

Czemu służy

Wstępna ocena budowy i stanu narządu rodnego, kontrola stanu bakteriologicznego pochwy, wykrycie ewentualnych nieprawidłowości.

Czas trwania

Kilka minut

Wyniki

Opinia lekarza dostępna jest natychmiast. Na wyniki posiewu czeka się do tygodnia.

Uwagi

•  Nie w trakcie miesiączki

•  Nie tuż po kuracji globulkami dopochwowymi

•  Nie tuż po współżyciu

Obserwacja cyklu miesiączkowego (Badanie robi się samemu) dla kobiety

Przygotowanie

Zapoznanie się z zasadami prowadzenia obserwacji cyklu

Na czym polega

Odnotowywanie na wykresie podstawowej temperatury ciała i charakteru śluzu w pochwie, w połączeniu z testami owulacyjnymi, monitorowaniem owulacji w USG i objawów owulacji (bóle, plamienie)

Czemu służy

Ocena faz cyklu oraz występowania i prawdopodobnego czasu owulacji, wykrywanie cykli bezowulacyjnych, (także pogłębienie świadomości własnego ciała)

Czas trwania

Co najmniej 3-6 miesięcy

Wyniki

Po kilku miesiącach

Uwagi

•  Temperaturę mierzy się w ustach, rano przed wstaniem z łóżka, po co najmniej 6 godzinach snu,

•  Należy odnotowywać wszystkie zakłócenia- infekcje, alkohol, nieprzespane noce

Badanie ultrasonograficzne (USG) dla kobiety

Przygotowanie

Nie wymaga

Na czym polega

Za pomocą specjalnej głowicy wkładanej do pochwy, dzięki odbitej wiązce ultradźwięków, uzyskuje się na ekranie monitora obraz macicy, jajników i innych narządów miednicy.

Czemu służy

Szczegółowa ocena budowy narządu rodnego; kształtu i wielkości macicy, grubości endometrium, ilości i wielkości pęcherzyków w jajnikach oraz ich pękania. Wykrywanie mięśniaków, torbieli, guzów, polipów, wodniaków jajowodów i innych anomalii.

Czas trwania

Kilka-kilkanaście minut

Wyniki

W formie opisu i zdjęć zaraz po badaniu

Uwagi

•  Wymagane kiedyś wypełnienie pęcherza moczowego przed badaniem, obecnie nie jest konieczne

Badania hormonalne dla kobiety

Przygotowanie

Nie trzeba być na czczo (za wyjątkiem badania prolaktyny)

Na czym polega

Pobranie krwi, aby oznaczyć stężenie hormonów w surowicy

Czemu służy

Ocena funkcjonowania układu rozrodczego i wydzielania hormonów wpływających na płodność (np. tarczycy)

Czas trwania

Kilka minut

Wyniki

Po kilku- kilkunastu godzinach, do kilku dni

Uwagi

•  Część badań trzeba wykonywać w określonych dniach cyklu, zgodnie z zaleceniami lekarza

Histerosalpingo-grafia (HSG) dla kobiety

Przygotowanie

Posiew bakteriologiczny z kanału szyjki macicy. Przed badaniem warto przyjąć leki przeciwbólowe

Na czym polega

Przez pochwę i kanał szyjki macicy wprowadza się specjalna rurkę którą wstrzykuje się płyn kontrastowy. Płyn przepływa przez jamę macicy i jajowody. Przepływ kontrastu jest rejestrowany na zdjęciach rentgenowskich.

Czemu służy

Ocena kształtu jamy macicy i przebiegu jajowodów oraz ich drożności. Udokumentowanie obrazu na zdjęciu rentgenowskim. Podanie płynu pod ciśnieniem czasem pomaga udrożnić niewielkie zrosty jajowodów.

Czas trwania

Kilka- kilkanaście minut

Wyniki

Po opisaniu zdjęć przez radiologa, po kilku godzinach do kilku dni.

Uwagi

•  Wykonuje się w I fazie cyklu

•  Badanie dość nieprzyjemne, czasem bolesne,

•  Zalecany prawidłowy wynik badania bakteriologicznego dróg rodnych

•  Nie wymaga pobytu w szpitalu

•  Wiąże się z absorpcją pewnej dawki promieniowania rentgenowskiego

Histeroskopia dla kobiety

Przygotowanie

Jak do operacji lub zabiegu ginekologicznego . Badania krwi, moczu, EKG, konsultacja anestezjologa. Posiew bakteriologiczny z kanału szyjki macicy.

Na czym polega

W sali operacyjnej lub gabinecie zabiegowym, w znieczuleniu ogólnym, wprowadza się przez pochwę i kanał szyjki macicy cienkie narzędzie ze światłowodem i kamerą. Na ekranie monitora ogląda się wnętrze jamy macicy.

Czemu służy

Bezpośrednia ocena wzrokowa kształtu i budowy kanału szyjki i jamy macicy i jej śluzówki oraz ujść macicznych jajowodów. Pobieranie materiału do badania histopatologicznego, do oceny prawidłowości cyklu miesiączkowego. Usuwanie zrostów i przegród jamy macicy oraz polipów i mięśniaków.

Czas trwania

Bezpośrednia ocena wzrokowa kształtu i budowy kanału szyjki i jamy macicy i jej śluzówki oraz ujść macicznych jajowodów. Pobieranie materiału do badania histopatologicznego, do oceny prawidłowości cyklu miesiączkowego. Usuwanie zrostów i przegród jamy macicy oraz polipów i mięśniaków.

Wyniki

Opis zabiegu wydawany jest zaraz po nim. Na wynik badania histopatologicznego trzeba poczekać od kilku do kilkunastu dni.

Uwagi

•  Wykonuje się w I połowie cyklu

•  Zalecany prawidłowy wynik badania bakteriologicznego dróg rodnych *może wymagać krótkiego pobytu w szpitalu lub odbyć się w gabinecie lekarskim, bez znieczulenia, za pomocą specjalnych narzędzi

Biopsja endometrium (śluzówki macicy) dla kobiety

Przygotowanie

Jak do zabiegu ginekologicznego; podstawowe badania krwi

Na czym polega

W krótkim znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, w gabinecie zabiegowym, za pomocą specjalnego cienkiego narzędzia pobierany jest fragment endometrium.

Czemu służy

Pobieranie materiału do badania histopatologicznego, służy do oceny śluzówki macicy i prawidłowości cyklu miesiączkowego.

Czas trwania

Kilka-kilkanaście minut.

Wyniki

Po kilku-kilkunastu dniach

Uwagi

•  Wykonywane w II połowie cyklu

•  Może wymagać krótkiego pobytu w szpitalu

lub odbyć się w gabinecie lekarskim w znieczuleniu miejscowym

Laparoskopia i kolorografia dla kobiety

Przygotowanie

Jak do operacji i dłuższego znieczulenia ogólnego: badania krwi, moczu, EKG, RTG klatki piersiowej, konsultacja anestezjologa. Posiew bakteriologiczny z kanału szyjki macicy

Na czym polega

W znieczuleniu ogólnym, w sali operacyjnej, przez malutkie nacięcia skóry, wprowadza się do jamy brzusznej długie cienkie narzędzia ze światłowodem i kamerą. Uwidacznia się wnętrze jamy brzusznej na ekranie monitora. Ocenia się bezpośrednio budowę i stan macicy, jajników, otrzewnej, jajowodów. Poszukuje się zrostów i ognisk endometriozy, które można wykryć tylko tą metodą. Drożność jajowodów ocenia się w kolorografii; przez pochwę i kanał szyjki macicy podaje się płyn kontrastowy i obserwuje, czy wypływa on przez jajowody. Specjalne narzędzia umożliwiają operacyjną korektę ewentualnych nieprawidłowości.

Czemu służy

Bezpośrednia ocena wzrokowa budowy i stanu narządu rodnego, otrzewnej i narządów jamy brzusznej oraz drożności jajowodów. Możliwość usunięcia torbieli i guzów jajników, wodniaków jajowodów, mięśniaków macicy, ognisk endometriozy, zrostów w jamie brzusznej.

Czas trwania

Od kilkunastu do kilkudziesięciu minut

Wyniki

W postaci opisu operacji wydawany jest przy wypisie ze szpitala. Na wynik ewentualnego badania histopatologicznego trzeba poczekać od kilku do kilkunastu dni.

Uwagi

•  Zwykle wymaga 1-2 dniowego pobytu w szpitalu

•  Najpoważniejsze spośród badań wykonywanych przy niepłodności, obarczone największym ryzykiem powikłań (krwawienie, zakażenie)

•  W razie powikłań może zajść konieczność laparotomii, czyli otwarcia jamy brzusznej

•  Zalecany jest prawidłowy wynik badania bakteriologicznego pochwy

Endoskopia przezpochwowa -TVE) dla kobiety

Przygotowanie

Jak do zabiegu ginekologicznego; podstawowe badania krwi. Posiew bakteriologiczny z kanału szyjki macicy

Na czym polega

W gabinecie zabiegowym, w krótkim znieczuleniu ogólnym, cienkie narzędzie ze światłowodem i kamerą, wprowadza się przez szczyt pochwy do miednicy mniejszej. Uwidacznia się jajowody, podaje się kontrast przez kanał szyjki macicy i obserwuje, czy wypływa on przez jajowody.

Czemu służy

Bezpośrednia ocena stanu otrzewnej miednicy mniejszej i jajowodów oraz ich drożności.

Czas trwania

Kilkanaście minut do pół godziny

Wyniki

W postaci opisu zabiegu wydawany jest zaraz po nim

Uwagi

(wykonywane w I fazie cyklu

•  może wymagać krótkiego pobytu w szpitalu lub odbyć się w gabinecie lekarskim

•  jest prostszy i bezpieczniejszy niż laparoskopia

•  służy praktycznie tylko do oceny jajowodów,

•  zalecany jest prawidłowy wynik badania bakteriologicznego pochwy

Sonohisterosalpingografia (SIS, sono-HSG, Hy-Co-Sy) dla kobiety

Przygotowanie

Posiew z kanału szyjki macicy

Na czym polega

Przez kanał szyjki do jamy macicy podaje się sól fizjologiczną i obserwuje jej przepływ przez jamę macicy i jajowody

Czemu służy

Ocena kształtu jamy macicy i jej nieprawidłowości (polipy, mięśniaki), ocena drożności jajowodów

Czas trwania

Kilka-kilkanaście minut

Wyniki

Zaraz po badaniu

Uwagi

•  Brak możliwości dokładnego udokumentowania przebiegu jajowodów

Badanie nasienia dla mężczyzny

Przygotowanie

Zaniechanie współżycia i masturbacji oraz powstrzymanie się od picia alkoholu i palenia papierosów na 3-7 dni przed badaniem.

•  Przed masturbacją należy umyć penis wodą z mydłem

(Całe nasienie z wytrysku musi być zebrane do pojemniczka

Na czym polega

Mężczyzna pobiera nasienie za pomocą masturbacji do jałowego pojemniczka lub specjalnej prezerwatywy. Pobranie nasienia zwykle odbywa się w wydzielonym pomieszczeniu w ośrodku lub wyjątkowo w domu, lecz wtedy nasienie musi być dostarczone do ośrodka w ciągu 30 minut i przewozone w temp. ciała.

Czemu służy

Podstawowa ocena męskiej płodności. Określenie parametrów nasienia: ilości, budowy i ruchliwości plemników. Badanie bakteriologiczne i immunologiczne nasienia - wykrywanie przeciwciał przeciwplemnikowych i bakterii.

Czas trwania

Kilka minut

Wyniki

Wynik badania ogólnego nasienia po kilku- kilkunastu godzinach. Na wyniki posiewu trzeba poczekać do tygodnia

Uwagi

•  Gorączka powyżej 38 st. C może upośledzać parametry nasienia nawet na kilka miesięcy

•  W razie nieprawidłowego wyniku powtarza się badanie po kilku tygodniach, 2-3 krotnie

Badanie andrologiczne dla mężczyzny

Przygotowanie

Wskazane opróżnienie jelita przed badaniem prostaty. Konieczny wypełniony pęcherz moczowy.

Na czym polega

Badanie narządu płciowego. Badanie prostaty przez odbyt oraz w USG. Badanie moczu na obecność plemników w przypadku ich braku w nasieniu. USG jąder i prostaty

Czemu służy

Ocena budowy jąder i penisa, wykrywanie wad i chorób (np. przepukliny, wnętrostwo, żylaki powrózka nasiennego, stulejka, wsteczny wytrysk)

Czas trwania

30-60 minut

Wyniki

Opinia lekarza i wynik USG zaraz po badaniu, badanie moczu po kilku- kilkunastu godzinach.

Uwagi

•  Wskazane przy nieprawidłowych parametrach nasienia

Badania hormonalne dla mężczyzny

Przygotowanie

Nie wymaga

Na czym polega

Pobranie krwi do oznaczenia stężenia hormonów w surowicy

Czemu służy

Ocena czynności męskiego układu rozrodczego

-Testosteron

-Prolaktyna

-Androstendion

-FSH

-LH

-Estradiol

Czas trwania

Kilka minut

Wyniki

Po kilku-godzinach, do kilku dni

Uwagi

•  Wskazane przy nieprawidłowych parametrach nasienia

Wazogram dla mężczyzny

Przygotowanie

Nie wymaga

Na czym polega

Badanie radiologiczne nasieniowodów po dożylnym podaniu kontrastu

Czemu służy

Ocena drożności nasieniowodów. Pozwala na uwidocznienie ewentualnych przeszkód w przewodach wyprowadzających nasienie

Czas trwania

Do godziny

Wyniki

Po opisaniu zdjęć przez radiologa

Uwagi

•  Rzadko stosowane (głównie po wcześniejszym podwiązaniu nasieniowodów)

•  Wykonywane przed ewentualną operacją naprawczą

Biopsja jąder dla mężczyzny

Przygotowanie

Jak do krótkiego zabiegu; konsultacja anestezjologa, podstawowe badania krwi

Na czym polega

Pobranie, w krótkim znieczuleniu ogólnym lub miejscowym drobnego wycinka tkanki jądra

Czemu służy

Ocena pod mikroskopemobecności lub braku komórek plemnikotwórczych i plemników w jądrach

Czas trwania

20-30 minut

Wyniki

Po kilku- kilkunastu dniach

Uwagi

•  Wykonywane przy braku plemników w nasieniu i normalnym poziomie FSH

•  Pozwala wykryć inne nieprawidłowości, np. zanik lub rak jądra

Zobacz także
  • 2

Redakcja eDziecko.pl

*

Agnieszka Wirtwein-Przerwa

  • redaktorka naczelna
  • agnieszka.wirtwein@agora.pl

Karolina Stępniewska

  • redaktorka
  • karolina.stepniewska@agora.pl

Joanna Biszewska-Miętka

  • dziennikarka
  • biszewska@yahoo.com

Marcin Sztetter

  • dziennikarz, felietonista
  • marcin.sztetter@gmail.com

Agata Podrażka

  • community menadżerka
  • agata.podrazka@agora.pl

Agnieszka Gil

  • administatorka forum
  • zona_mi@gazeta.pl