1. I trymestr ciąży

    1. 1
    2. 2
    3. 3
    4. 4
    5. 5
    6. 6
    7. 7
    8. 8
    9. 9
    10. 10
    11. 11
    12. 12
    13. 13
    14. 14
  2. II trymestr ciąży

    1. 15
    2. 16
    3. 17
    4. 18
    5. 19
    6. 20
    7. 21
    8. 22
    9. 23
    10. 24
    11. 25
    12. 26
    13. 27
  3. III trymestr ciąży

    1. 28
    2. 29
    3. 30
    4. 31
    5. 32
    6. 33
    7. 34
    8. 35
    9. 36
    10. 37
    11. 38
    12. 39
    13. 40
  4. I rok życia

    1. 1
    2. 2
    3. 3
    4. 4
    5. 5
    6. 6
    7. 7
    8. 8
    9. 9
    10. 10
    11. 11
    12. 12
    13. 13
    14. 14
    15. 15
    16. 16
    17. 17
    18. 18
    19. 19
    20. 20
    21. 21
    22. 22
    23. 23
    24. 24
    25. 25
    26. 26
    27. 27
    28. 28
    29. 29
    30. 30
    31. 31
    32. 32
    33. 33
    34. 34
    35. 35
    36. 36
    37. 37
    38. 38
    39. 39
    40. 40
    41. 41
    42. 42
    43. 43
    44. 44
    45. 45
    46. 46
    47. 47
    48. 48
    49. 49
    50. 50
    51. 51
    52. 52

Podaj: planowaną datę porodu lub datę urodzin dziecka

Wcześniak - jak mu pomóc?

Przyszła mama zwykle nie może się doczekać, kiedy zobaczy swoje dziecko. Gdy jednak maluch urodzi się za wcześnie, zamiast radości pojawia się lęk. Czy przeżyje? Czy będzie zdrowy? Piszemy, jak sobie poradzić w tej sytuacji.
Lekarze starają się utrzymywać ciążę jak najdłużej, ale czasem dziecko rodzi się przed 37. tygodniem. Wtedy nazywamy je wcześniakiem. Wcześniaki są znacznie mniejsze i szczuplejsze od noworodków, które przyszły na świat w terminie. Ich niemal przezroczysta skóra, przez którą widać tętnice i żyły, wydaje się jakby o rozmiar za duża, a całe ciało pokrywa delikatny meszek. Tak wyglądają wszystkie dzieci w tym czasie, tyle że większość z nich pozostaje jeszcze w brzuchu mamy.

MEDYCYNA NA POMOC

Maleństwo różni się od donoszonych noworodków nie tylko wyglądem, ale przede wszystkim dojrzałością. Na ogół nie jest jeszcze gotowe do samodzielnego życia. Ma problemy z utrzymaniem właściwej temperatury ciała, oddychaniem, trawieniem. Bez pomocy lekarzy i aparatury medycznej mogłoby nie przeżyć.

Dzięki postępom medycyny udaje się uratować dzieci, które przyszły na świat już po ukończeniu 24. tygodnia. Po upływie 28. tygodnia szanse wcześniaka na przeżycie gwałtownie rosną, a po 32. tygodniu - są bardzo duże.

PRZYTULNE GNIAZDKO

Przedwcześnie urodzone dziecko trafia na oddział intensywnej opieki noworodka, gdzie umieszcza się je w inkubatorze. Chodzi o to, by zapewnić mu środowisko o odpowiedniej wilgotności i o temperaturze zbliżonej do tej, jaka panowała w łonie matki. Często w szpitalach stosuje się tzw. gniazdka, czyli wałeczki, którymi maleństwo jest otulane. Dzięki nim czuje się bezpieczniej i ma warunki w pewnym stopniu przypominające te z brzucha mamy.

ULGA W ODDYCHANIU

Żeby ułatwić wcześniakowi oddychanie, za pomocą budki umieszczonej wokół główki lub przez maskę na buzi podaje się do inkubatora tlen. Gdy to nie wystarczy, malec ma zakładane do noska kaniule (tzw. CPAP), przez które przepływa powietrze. Za ich pomocą do płuc stale dopływa mieszanka tlenu i powietrza pod odpowiednim ciśnieniem, które pomaga oddychać i zapobiega zmęczeniu dziecka.

U niektórych wcześniaków konieczne jest użycie respiratora - przez nos lub usta maluszkowi wprowadza się do tchawicy cienką rurkę, dzięki której mieszankę tlenu i powietrza podaje się bezpośrednio do płuc.

MONITORY NA STRAŻY

Najważniejszych funkcji życiowych wcześniaka nieustannie strzegą monitory. Do skóry dziecka są przytwierdzone czujniki, które kontrolują liczbę oddechów, nasycenie krwi tlenem i częstość uderzeń serca. Jeżeli coś jest nie tak, urządzenie alarmu- je personel. Na ramię wcześniaka zakłada się miniaturowy mankiet umożliwiający badanie ciśnienia krwi. Do rączki lub stopy mocuje się czujnik, który mierzy ilość tlenu we krwi. Dziecku robi się dwa wkłucia, jedno dożylne, drugie dotętnicze, dzięki którym można mu podawać leki, bezboleśnie pobierać krew i kontrolować ciśnienie.

SPOSÓB NA KARMIENIE

Maluszka urodzonego kilka tygodni przed czasem zwykle można zacząć karmić piersią już po paru dniach. Gorzej jest z mniejszymi wcześniakami, bo dopiero w 32.-34. tygodniu życia płodowego możliwa jest koordynacja mechanizmów ssania, połykania i oddychania, co pozwala na skuteczne ssanie piersi. Jeśli przewód pokarmowy jest dostatecznie rozwinięty, maluch może być karmiony przez sondę wprost do żołądka. Jeżeli nie, substancje odżywcze podaje się mu za pomocą kroplówki.

Nawet jeśli dziecko nie może jeszcze ssać piersi, warto regularnie odciągać mleko - to pobudzi laktację. Jeśli to się nie uda i malec nie może być karmiony piersią, należy podawać mu specjalne mleko modyfikowane dla noworodków z niską masą urodzeniową.

MOC MIŁOŚCI

Ważne jest, aby wcześniak był otoczony troskliwą opieką i miłością. Dziecku trzeba okazywać jak najwięcej czułości, delikatnie dotykać, głaskać, przemawiać. To uspokaja maleństwo i daje mu poczucie bezpieczeństwa. Ale też pomaga mu dojść do siebie. Zdaniem lekarzy tak stymulowane wcześniaki dużo szybciej doganiają rówieśników, którzy przyszli na świat w terminie.

CIAŁO DO CIAŁA

Nawet gdy maluch jest podłączony do respiratora lub CPAP, można go na kilka minut rozebrać i położyć na nagich piersiach mamy albo taty. By dziecko nie zmarzło, okrywa się je ciepło i zakłada czapeczkę. Jak wynika z obserwacji, tak przytulane wcześniaki lepiej przybierają na wadze i szybciej dochodzą do zdrowia.

Kangurowanie ma także znaczenie dla rodziców. Pozwala im włączyć się w opiekę nad dzieckiem, zmniejsza stres i traumę związane z przedwczesnym porodem i zagrożeniem zdrowia malucha, pobudza laktację, umożliwia rozwój relacji z dzieckiem.

CZAS DO DOMU

Wcześniak zostaje wypisany ze szpitala, gdy może sam jeść, nie choruje na nic, co zagrażałoby jego życiu, i waży ok. dwóch kilogramów. Pielęgniarki uczą rodziców, jak karmić, ubierać, kąpać, a nawet przewijać maluszka. Resztę niezbędnych informacji przekazują lekarze.

Wcześniak musi mieć specjalne pieluszki, dostosowane do swojej niewielkiej wagi i rozmiarów. Warto pamiętać, że jego skóra jest szczególnie wrażliwa. Do jej pielęgnacji należy więc używać tylko bardzo delikatnych kosmetyków przeznaczonych dla noworodków (od pierwszych dni życia).

Malutkie ubranka można dostać na niemowlęcych stoiskach m.in. sieci H&M i C&A, a także w sklepach internetowych (np. gattino.pl, czerwonykapturek.com.pl, prematurebabystore.com.pl, urwis.pl).

Jeśli dziecko jest karmione piersią, należy pozwalać mu ssać tak długo, jak chce. Wcześniaki początkowo nie ssą równie skutecznie jak donoszone noworodki. Opróżnienie piersi może im zająć nawet godzinę. Jeżeli dziecko jest karmione butelką, trzeba pamiętać, że wcześniaki mają mniejsze żołądki, muszą więc jeść mniej, ale częściej.

ROZWÓJ W SWOIM TEMPIE

Warto być przygotowanym na to, że wcześniak będzie się rozwijać ruchowo nieco wolniej niż niemowlęta urodzone w tym samym czasie. W wieku trzech miesięcy może jeszcze nie trzymać główki, a w wieku siedmiu miesięcy nie siedzieć - tak naprawdę jest przecież co najmniej o kilka tygodni "młodszy". Prawdopodobnie osiągnie te umiejętności o kilka tygodni później. Nie trzeba się tym niepokoić. Większość wcześniaków w wieku roku, dwóch lat dogania rówieśników urodzonych w terminie. Czasem jednak dziecko wymaga rehabilitacji ruchowej.

UWAGA NA ZDROWIE

Wcześniak przy wypisie ze szpitala dostaje skierowanie do specjalistów, których ba-danie jest niezbędne. Dzieci urodzone przedwcześnie są szczególnie narażone na choroby układu oddechowego, krążenia, wady słuchu i wzroku (tzw. retinopatia). Dlatego należy uważnie obserwować malucha. Jeśli bardzo mało się rusza, nie koncentruje wzroku na twarzy mamy, stale układa się w jednej asymetrycznej pozycji (na przykład wygina się w literę "c") albo mocno zacis-ka piąstki i palce stóp, trzeba koniecznie skonsultować się z lekarzem.

RODZICE PO PRZEJŚCIACH

Mamy wcześniaków częściej mają objawy depresji i trudniej adaptują się do nowej roli. Nic dziwnego. Są stale czujne i niepokoją się, jak rozwijać się będzie dziecko, trudniej im nawiązać z nim więź. Ich powitanie zostało zakłócone tygodniami opieki medycznej, nie mieli okazji, by poznać się i dopasować do siebie w sposób naturalny. Dlatego często potrzeba czasu, by matczyna (i ojcowska) miłość do wcześniaka się odrodziła po tych przejściach. Przedwcześnie urodzone dziecko jest bardziej senne, ospałe. Nie odpowiada na zachowanie matki tak żywo jak to donoszone. Nie- którzy rodzice starają się zachęcić dziecko do kontaktu, nie zwracając uwagi na jego zwiększone zapotrzebowanie na sen, odpoczynek, ogromne wyczulenie na bodźce zewnętrzne, i czasem obraca się to przeciwko nim. Wcześniak nie radzi sobie z nadmiarem bodźców i zamiast się cieszyć, płacze, odwraca główkę.

Jeśli czujecie, że te problemy was przerastają, warto skontaktować się z psychologiem. Pomoże on nie tylko zrozumieć specyficzne potrzeby dziecka, ale także poradzić sobie z przeżyciami związanymi z przedwczesnym porodem i pobytem dziecka w szpitalu.

OPIEKA I REHABILITACJA

Na pytania odpowiada fizjoterapeuta Paweł Zawitkowski

•  Na co trzeba zwrócić uwagę po powrocie do domu?

Malutkie dziecko potrzebuje przede wszystkim kontaktu z rodzicami, odpowiedniej pielęgnacji i opieki, tego, żeby było spokojnie i ciepło. Warto np. zadbać, by temperatura w pokoju, w którym jest dziecko, nie spadała poniżej 22°C, a podczas kąpieli i przewijania poniżej 25°C. Bardzo ważne, by zachować właściwą wilgotność powietrza w domu. Wcześniakowi zakładamy czapeczkę, skarpetki i rękawiczki. Ponieważ dziecko ma obniżoną odporność, w pierwszym okresie odwiedziny krewnych i znajomych lepiej ograniczyć, żeby nie było narażone na infekcję.

•  Czy wszystkie wcześniaki trzeba rehabilitować?

Nie wszystkie, ale w razie wątpliwości należy się skontaktować z neurologiem dziecięcym. Bardzo często dzieci urodzone przedwcześnie wymagają indywidualnie dobranej formy opieki i pielęgnacji. To, w jaki sposób podnosi się dziecko, przewija je, kąpie i nosi, może mieć wpływ na jakość jego dalszego rozwoju.

•  Na czym polega rehabilitacja?

W odniesieniu do małych dzieci, a szczególnie wcześniaków mówimy raczej o stymulacji rozwojowej niż o rehabilitacji. Chodzi o to, że rehabilitacja to przywracanie utraconej funkcji, a u tych dzieci chodzi bardziej o asystowanie i pomoc w rozwoju umiejętności ruchowych i poznawczych, wyrównywanie opóźnień i zaburzeń w sferach ruchowej, czuciowej i zmysłowej.

Najczęściej proponowaną rodzicom wcześniaków i chyba najlepiej spełniającą ich potrzeby metodą rehabilitacji jest terapia neurorozwojowa NDT-Bobath. Druga, ciągle jeszcze stosowana, to metoda Vojty. Niezależnie od tego, którą metodę terapii musimy zastosować, najważniejsze jest, aby taka stymulacja była dostosowana do możliwości dziecka, jego stanu i etapu rozwojowego. Dziecko powinno co najmniej akceptować takie zajęcia. Nie możemy dopuścić, by reagowało na nie ostrym protestem, płaczem i lękiem. Płacz świadczy nie o tym, że malec reaguje pozytywnie na stymulację, tylko o tym, że ta stymulacja jest dla niego traumatyczna. Ból i stres są i tak od początku obecne w życiu wcześniaka, dlatego nie można pozwolić na zwiększanie jego strachu i dyskomfortu.

•  Jak długo powinna trwać rehabilitacja i po czym rodzice mają poznać, że nie jest już potrzebna?

To decyzja zespołowa, decyduje o tym lekarz prowadzący i zespół opiekujący się dzieckiem. Z reguły prowadzi się ją, z różną częstotliwością, dopóki dziecko nie wyrówna braków. Coraz więcej specjalistów uważa, że tylko 20-30 proc. wcześniaków wymaga rehabilitacji. U reszty wystarcza uważne asystowanie i obserwowanie rozwoju oraz okresowe kontrole. Pozwala to na adekwatną do możliwości dziecka stymulację zmysłową, poznawczą, emocjonalną i ruchową. Najczęściej mogą to zrobić sami rodzice podczas zabaw lub codziennych czynności.

Rozwój wcześniaka powinien być monitorowany regularnie do mniej więcej drugiego roku życia, a później według wskazań lekarza prowadzącego. Jeśli wcześniak rozwija się prawidłowo, to powinien przychodzić na kontrolę tak często jak zdrowe dziecko, chyba że lekarz zaleci inaczej.

Więcej o: