Noworodek - jak ocenia się jego stan zdrowia?

Rodzącą kobietą opiekuje się lekarz i położna. W chwili przyjścia na świat noworodka do akcji mogą wkroczyć pielęgniarka i neonatolog, jeżeli ich pomoc będzie potrzebna. Przeważnie jednak dziecko trafia od razu na brzuch mamy - z jeszcze nie przeciętą pępowiną. To wyjątkowa chwila - przy odrobinie szczęścia po raz pierwszy mama i dziecko mogą sobie spojrzeć w oczy! W tym czasie ktoś z personelu może oczyścić dziecku buzię i oczy ze śluzu. Kiedy dziecko leży na mamie i obydwoje odpoczywają, położna założy maluchowi dwie opaski identyfikacyjne - jedną na rączkę, drugą na nóżkę. Kiedy będziecie szli do domu, jedna z opasek zostanie w szpitalu.

Ciało noworodka może być pokryte mazią płodową, która chroniła go podczas pobytu w macicy. Może też być odrobinę zakrwawiony - krew najczęściej pochodzi z naciętego krocza, otarć pochwy, czasami z naczynia krwionośnego szyjki macicy.

Noworodek przeważnie nie jest głodny (poprzez łożysko i pępowinę dostawał wszystko, co mu było potrzebne), warto go jednak przystawić do piersi, żeby mógł sobie possać i poleżeć przy mamie tak długo, jak oboje będą tego chcieli. To bardzo ważne dla zadzierzgnięcia wzajemnej więzi. Poza tym nawet w kilku kroplach siary jest wszystko, czego dziecko w tej chwili potrzebuje - przeciwciała i inne białka oraz substancje pomagające później wydalić smółkę.

Bez pośpiechu

Obecnie uważa się, że nie ma powodu, by od razu po narodzinach przecinać pępowinę. Można zaczekać, aż stopniowo przestanie tętnić, co będzie oznaczać, że noworodek dostarcza sobie tlen przede wszystkim za pomocą płuc. Dzieci, którym odcina się pępowinę nieco później, nie krzyczą tak przeraźliwie w pierwszych minutach życia. Być może dlatego, że ich płuca nie muszą się tak gwałtownie rozprężać. Odpępnienie polega na założeniu na pępowinę dwóch zacisków i przecięciu skóry pomiędzy nimi. Jeśli jest niezgodność pomiędzy grupami krwi lub czynnikiem Rh - potrzebna będzie analiza krwi pępowinowej.

Czas na badania

Po kilkunastu lub kilkudziesięciu minutach noworodka czekają pierwsze badania. Odbywają się one w komfortowych warunkach, jakie daje ogrzany, otwarty inkubator, zapewniający sterylność oraz odpowiednią temperaturę. To badanie pozwala określić ogólny stan dziecka oraz ocenić pracę wielu jego narządów, które od momentu porodu muszą zacząć funkcjonować na nowych zasadach.

Stan fizyczny i funkcjonowanie noworodka są oceniane według specjalnej dziesięciopunktowej skali Apgar. Za jej pomocą ocenia się noworodka dwukrotnie - w pierwszej i piątej minucie życia. Jeśli widać, że maluch jest w dobrej formie - rezygnuje się z rutynowego badania w pierwszych minutach życia i może on ten czas spędzić na brzuchu mamy, ssąc pierś, a lekarz wpisuje dziecku odpowiednią "ocenę" w trybie "eksternistycznym". Jeśli jednak maluch przychodzi na świat w słabszej kondycji, badany jest natychmiast.

Oceniane jest zabarwienie skóry, napięcie mięśniowe, częstość tętna i oddechów oraz obecność i jakość odruchów noworodkowych. Za każdy z tych parametrów dziecko może dostać dwa punkty, a więc maksymalna ich liczba to dziesięć.

Jeżeli punktów jest bardzo mało (poniżej trzech), to znak, że dziecko miało przez pewien czas gorsze warunki do rozwoju jeszcze w łonie matki (mogło np. być niedotlenione) albo sam poród był bardzo ciężki. Oczywiście w takiej sytuacji dziecko nie leży u mamy na brzuchu, tylko zajmuje się nim neonatolog w tak zwanym kąciku niemowlęcym, gdzie jest potrzebna aparatura medyczna.

Liczba punktów mówi o funkcjonowaniu organizmu - na starcie, w pierwszej minucie, piątej i dziesiątej. Ponieważ stan noworodka poprawia się często z minuty na minutę, ważna jest nie sama wartość zdobytych punktów, lecz tempo zmian.

Nawet jeżeli dziecko urodziło się wyraźnie sine, ale przed upływem pięciu minut doszło do siebie, to nie ma się czym martwić. Jeśli trwało to dłużej, to może mieć jakieś skutki i zwykle lekarz tego nie kryje. Jeśli nie rodziłaś sama, możesz poprosić, by osoba, która ci towarzyszyła, była przy maluchu. Neonatolog powinien powiedzieć, jak ocenia stan jego zdrowia.

Dokładne oględziny

Wystawiając oceny w skali Apgar, lekarz osłuchuje dziecko i bada prawidłowość jego odruchów. Zdrowy, donoszony noworodek leży w pozycji żaby - jego rączki i nóżki są ugięte, a nie sztywno wyprostowane. Lekarz sprawdza, czy układ ciała noworodka jest symetryczny i czy reaguje on na bodźce (na przykład zaciska paluszki na palcu dotykającym wewnętrznej strony jego dłoni).

Odcięcie pępowiny sprawia, że dziecko musi zacząć oddychać płucami. Pierwszy oddech to dla noworodka bardzo duży wysiłek. Musi rozprężyć pęcherzyki płucne i uwolnić je od płynu, zalegającego tam w okresie życia płodowego. Nie obędzie się tu bez należytej pracy układu krążenia, gdyż płuca podejmą pracę tylko wtedy, gdy prawidłowo przepływa przez nie krew. O prawidłowej pracy serca świadczy zaróżowiona skóra noworodka - znak, że krew krąży w organizmie, tak jak powinna. Lekarz bada tętno, ocenia tony serca, sprawdza, w jakim tempie ono bije (norma to od 100 do 160 razy na minutę).

Lekarz dokładnie bada kręgosłup noworodka, zwracając uwagę na jego kształt i ewentualne wypukłości czy zagłębienia. Oględzin wymagają też nogi, które powinny poruszać się symetrycznie i na-

turalnie zginać w kolanach. Często się zdarza, że stópki noworodka, ściśnięte do niedawna w ciasnej macicy, nie są w najlepszej formie. Trzeba trochę czasu, by się wyprostowały. Szczególnej uwagi wymagają również stawy biodrowe. Neonatolog sprawdza, czy nie są zwichnięte, a w razie jakichkolwiek wątpliwości kieruje malucha do ortopedy i na USG.

Neonatolog zagląda do buzi noworodka, oceniając stan jego podniebienia (by wykluczyć rozszczep). Zwraca też uwagę na to, czy język dziecka porusza się swobodnie. Badanie brzuszka upewnia lekarza, że położenie i wielkość głównych wewnętrznych narządów (wątroby i śledziony) są prawidłowe, a w jamie brzusznej nie ma żadnych podejrzanych tworów.

Skóra dziecka powinna być różowa, pozbawiona żółtego zabarwienia i obrzęków. Czasem zdarza się, że na stópkach i dłoniach pojawia się zasinienie, ale w pierwszej dobie życia to normalne.

1 2  następne »