Jeżeli dalsze trwanie ciąży poważnie zagraża dziecku lub matce, lekarze decydują się czasem na jej wcześniejsze zakończenie (zwykle przez cesarskie cięcie). Częściej jednak mamy do czynienia z sytuacją, kiedy dziecko "pcha się na świat" i położnik stara się ciążę utrzymać jak najdłużej, nie zawsze z pełnym powodzeniem. Ale wcale nierzadko narodziny wcześniaka stanowią dla wszystkich zaskoczenie.
Zdrowe dziecko, które rodzi się o czasie, tzn. po 40 tygodniach ciąży, radzi sobie z podstawowymi czynnościami życiowymi. Jest dostatecznie dojrzałe, aby samodzielnie oddychać, utrzymywać odpowiednią temperaturę własnego ciała, przyjmować i trawić pokarm.
Wcześniak natomiast, wymaga większej lub mniejszej pomocy. Niemal zawsze trzeba go umieścić w inkubatorze, aby zapewnić temperaturę zbliżoną do tej, jaka panowała w łonie matki. Inkubator pozwala także zmniejszyć hałas docierający z zewnątrz, który może być dla dziecka szkodliwy.
Jak mu ułatwić oddychanie?
Najprostszy sposób polega na zwiększeniu zawartości tlenu we wdychanym powietrzu. Tlen podaje się za pomocą specjalnej budki lub przez maskę.
Gdy to nie wystarczy, trzeba podawać odpowiednią mieszaninę gazów pod zwiększonym ciśnieniem wprost do układu oddechowego (zazwyczaj przez jedną lub dwie rurki, umieszczone w nosie dziecka).
W razie dużej niewydolności oddechowej, dziecko wymaga sztucznej wentylacji za pomocą respiratora - do tchawicy dziecka trzeba wprowadzić rurkę (przez nos lub usta), która umożliwi przepływ wdychanego i wydychanego powietrza. Rurkę mocuje się plastrami, żeby się nie wysunęła.
Przy sztucznej wentylacji płuc dziecko powinno się jak najmniej ruszać i dlatego przeważnie dostaje ono leki uspokajające, dzięki którym łatwiej też znosi niewygodę. Z tego względu jest na ogół mało aktywne, niezależnie od stanu zdrowia.
Ponieważ dziecko nie może samo odkrztuszać, gromadzące się w górnych drogach oddechowych wydzieliny trzeba regularnie odsysać przez rurkę (cewnik), żeby nie dostały się do oskrzeli i płuc.
Wcześniaki, które oddychają już samodzielnie, wymagają jednak stałego nadzoru, ponieważ, z powodu niedojrzałości odpowiedniego ośrodka w mózgu, oddychanie może nagle ustać. Dlatego stosuje się różnego rodzaju monitory, które alarmują, kiedy taka przerwa trwa dłużej niż 20 sekund.
A co z karmieniem?
Odruch ssania pojawia się dopiero po 32. tygodniu życia płodowego. Dlatego najmniejsze wcześniaki trzeba karmić w inny sposób. Jeśli przewód pokarmowy dziecka jest dostatecznie rozwinięty, to może być ono karmione przez sondę wprost do żołądka. Jeśli nie, substancje odżywcze podaje się drogą dożylną (kroplówki).
Inne zabiegi
Całkowita objętość krążącej krwi u najmniejszych wcześniaków wynosi, w zależności od wagi, zaledwie 60-80 ml. Tymczasem lekarze muszą nieraz codziennie pobierać po kilka mililitrów jej próbek, które poddają wnikliwej analizie. Inaczej nie mieliby pewności, czy dziecko jest właściwie odżywiane i leczone.
Organizm wcześniaka nie potrafi szybko wyrównywać tych ubytków i dlatego wymaga transfuzji uzupełniających. Najczęściej, jeśli nie ma przeciwwskazań, dawcami krwi są rodzice, dalsi krewni i znajomi. Jeśli to niemożliwe, dziecko otrzyma krew od innego dawcy. Przed podaniem zostanie ona dokładnie zbadana, by wykluczyć możliwość zakażenia chorobami przenoszonymi tą drogą (np. AIDS, wirusowe zapalenie wątroby typu B).
Nawet donoszone noworodki przechodzą na ogół tzw. żółtaczkę fizjologiczną, która objawia się zażółceniem skóry i białkówek oczu w parę dni po urodzeniu. Może ona być dla wcześniaka groźna dlatego czasem stosuje się fototerapię.
Rozebrane dziecko umieszcza się pod silnym źródłem niebieskiego światła. Promienie wywołują zmiany w cząsteczkach bilirubiny, co ułatwia jej wydalanie. Oczy dziecka zasłania się przy tym specjalnymi okularkami. U chłopców zakrywa się także jądra.
Kiedy fototerapia nie wystarcza, konieczna jest transfuzja wymienna - dziecku pobiera się wielokrotnie niewielkie porcje krwi i zastępuje ją krwią dawcy.
Po co te rurki?
Żeby udzielić dziecku skutecznej pomocy, lekarze muszą mieć stały dostęp do żyły (najczęściej na rączce, nóżce, główce lub w pępowinie). Przez cieniutką rurkę podaje się do niej płyny odżywcze i leki.
