Części mowy - odmienne i nieodmienne

W języku polskim jest łącznie dziesięć części mowy i dzielą się one na odmienne i nieodmienne. Do odmiennych części mowy zaliczymy: czasownik, rzeczownik, przymiotnik, liczebnik i zaimek. Nieodmienne części mowy to: przysłówek, przyimek, partykuła, wykrzyknik oraz spójnik. Dowiedz się więcej na temat poszczególnych części mowy.

Części mowy odmienne

Do odmiennych części mowy zaliczamy:

  • Czasownik

Co trzeba o nim wiedzieć? Informuje o czynnościach, stanach i zjawiskach. Odpowiada na pytania: Co robi? Co się z nim dzieje? W jakim jest stanie? Dzieli się na dokonany i niedokonany.

Odmienia się przez:

  • osoby (ja, ty, on, my, wy, oni)
  • liczby (l. pojedyncza, l. mnoga)
  • czasy (cz. teraźniejszy, cz. przyszły, cz. przeszły)
  • rodzaje (w l. pojedynczej - r. żeński, męski i nijaki; w l. mnogiej - r. męskoosobowy i niemęskoosobowy)
  • Rzeczownik

Co trzeba o nim wiedzieć? Nazywa osoby, przedmioty, zwierzęta, istoty żyjące, zjawiska, uczucia  i pojęcia abstrakcyjne (np. sukces czy uciecha). Zawiera także nazwy czynności, takich jak: mowa, czytanie; cech (bladość, starość) oraz liczb (dwójka, ósemka, podwójność) - nazwy są bardziej abstrakcyjne od informacji przekazywanych za pośrednictwem czasowników, przymiotników i liczebników. To również nazwy własne, które odnoszą się do indywidualnych osób i rzeczy - imiona, nazwiska, tytuły, nazwy geograficzne (Bolesław, Prus, Lalka, Kraków,). Odpowiada na pytanie: kto? co?

Odmienia się przez:

  • przypadki: Mianownik - kto?, co?; Dopełniacz - kogo?, czego?; Celownik - komu?, czemu?; Biernik - kogo? co?; Narzędnik - z kim?, z czym?; Miejscownik - o kim?, o czym?; Wołacz - o!
  • liczby (l. pojedyncza i l. mnoga)
  • Przymiotnik

Co trzeba o nim wiedzieć? Przymiotnik nazywa właściwości osób i przedmiotów. Odpowiada na pytania:  jaki? jaka? jakie?, który? która? które?, czyj? czyja? czyje? Jest określeniem rzeczownika. Podlega stopniowaniu np.: miła - milsza - najmilsza

Odmienia się przez:

  • przypadki
  • liczby
  • rodzaje
  • Liczebnik

Co trzeba o nim wiedzieć? Określa ilość i kolejność przedmiotów, np.: pierwszy - drugi - trzeci. Odpowiada na pytanie: ile? który z kolei? Można je podzielić na główne, porządkowe, zbiorowe, nieokreślone i ułamkowe.Główne określają liczbę rzeczy, zwierząt itp., np. dwa, jedenaście; porządkowe wyznaczają kolejność, ustalają, które miejsce w szeregu zajmuje konkretna rzecz lub osoba, np., trzeci, ósmy; zbiorowe, np. troje, ośmioro; ułamkowe, np. dwie trzecie, trzy czwarte, pół.

Odmienia się przez:

  • przypadki,
  • liczby
  • rodzaje. 
  • Zaimek

Co trzeba o nim wiedzieć? Zastępuje różne części mowy, tzn. pełni funkcję innych części mowy np. rzeczowników, przymiotników, liczebników i przysłówków i przejmuje ich właściwości. Nie ma treści znaczeniowej. Dzieli się na zaimek rzeczowny (odpowiada na pytanie: kto? co? Podobnie jak rzeczownik, który zastępuje, zaimek rzeczowny pełni rolę podmiotu bądź dopełnienia; zaimek przymiotny (odpowiada na pytanie: jaki? jaka? jakie? Zastępuje przymiotnik.W zdaniu pełni funkcję przydawki; zaimek liczebny (odpowiada na pytanie: ile? który z kolei? Zastępuje liczebnik. W zdaniu zazwyczaj pełni funkcję przydawki.

Części mowy nieodmienne

  • Przyimek

Co trzeba o nim wiedzieć? Wskazuje, gdzie jakiś przedmiot lub osoba w danej chwili znajduje się, kiedy jakaś czynność się wydarzy, a także ustala  stosunki między wyrazami np. nad, pod, do, z, w, przed, na, po, za, zza, dla, dookoła, koło. Wraz z rzeczownikiem tworzy wyrażenie przyimkowe.

  • Przysłówek

Co trzeba o nim wiedzieć? Określa cechy jakościowe czynności oraz okoliczności wykonania czynności. Odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? Często podlega stopniowaniu. Jaką funkcję pełni w zdaniu? Może występować w roli okolicznika (np. Dziękuję bardzo), orzecznika (np. Było bardzo miło)

  • Partykuła

Co trzeba o niej wiedzieć? Używanie partykuły jest przydatne w sytuacji, gdy mówiący chce wyrazić stosunek do wypowiadanej treści. Partykuła modyfikuje zdanie, np. czy; wyraża przypuszczenie, np. by; zaprzecza treści wyrazu lub zdania, np. nie; wyraża rozkaz lub życzenie, np. niech, oby.

  • Wykrzyknik

Co trzeba o nim wiedzieć? Wyraża różnego rodzaj emocje, uczucia (np. och!, ach!, oj!, ojej!). Oddaje dźwiękonaśladowczo różne odgłosy (np. brzdęk!, haps! bum!, łup!).

  • Spójnik

Co trzeba o nim wiedzieć? Ma za zadanie łączenie wyrazów lub zdań składowych w zdaniu złożonym (np.: i, oraz, albo, lub)

Więcej o: