'Gdy jestem głodna, nie mogę pracować'. Nadwrażliwość to nie tylko cecha dzieci. Jako dorośli wcale z tego nie wyrastamy

Szacuje się, że nawet 20 proc. populacji może cechować 'wysoka wrażliwość'. Ponieważ kojarzymy ją z dziećmi, wypieramy w dorosłym życiu. Tymczasem wyjątkowe wyczulenie na bodźce to wcale nie są wymysły.
Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. flickr.com// Francisco Osorio

Nadwrażliwość - z tego się nie wyrasta

O ile "nadwrażliwe dziecko" mało kogo dziwi, o tyle "nadwrażliwy dorosły" rzadko spotyka się ze zrozumienie. W ogóle rzadko słyszy się ten termin. Wiele osób wstydzi się cech, które mogłyby wskazywać na nadwrażliwość. Bo to oznaka słabości lub problemów wewnętrznych.

Tymczasem nadwrażliwość to nieodłączna cecha związana z budową układu nerwowego. Nadwrażliwe osoby są wyjątkowo podatne na różne bodźce. Cecha ta występuje zarówno u mężczyzn, jak i kobiet. 

Magda i Ewa to bliskie znajome, które niecały rok temu odkryły, że są wysoko wrażliwe. Obie mają po 25 lat i niedawno skończyły studia. Magda przeczytała o nadwrażliwości w jednym z magazynów psychologicznych. Wszystkie wymienione w artykule cechy do niej pasowały.

- Rozesłałam tekst kilku bliskim koleżankom. Tylko Ewa miała równie wysoki wynik, co ja. Reszta znajomych wypełniła test i wyszło, że ich wrażliwość jest "normalna" - opowiada.

Dla Ewy odkrycie, że jest osobą wysoko wrażliwą, było wręcz życiową rewolucją. - Kiedyś czułam się gorsza. To dlatego, że nie wiedziałam, o co chodzi z tą moją innością i nadmiernymi reakcjami. Teraz mam poczucie wyjątkowości i bardziej o siebie dbam - mówi.

Dzieci wysoko wrażliwe - sprawdź, czy ta cecha dotyczy także twojej pociechy >>

Nadwrażliwe dzieci

Wysoka wrażliwość daje o sobie znać od najmłodszych lat. - Zawsze byłam bardzo kreatywnym dzieckiem. Dużo rysowałam i pisałam - opowiada Magda. - Przy głośnych i odważnych osobach czułam się jak mała myszka i zamykałam się w sobie. Poza tym nie lubiłam nigdy zabaw, które kręciły inne dzieci. Już na samą myśl o wyciecze do wesołego miasteczka robiło mi się niedobrze - wspomina.

- Teraz żałuję, że moi rodzice nic nie wiedzieli o tej cesze. Może nie posyłaliby mnie na tyle dodatkowych zajęć? Poza tym lepiej byłoby mi zrozumieć moje nietypowe reakcje i więcej bym odpoczywała - dodaje Magda.

Z kolei Ewa w okresie dzieciństwa była bardzo nieśmiała. Zauważało to wiele osób, dlatego przylgnęła do niej łatka cichej i lękliwej. - Do tego byłam bardzo niezdarna i stresowałam się w różnych sytuacjach. Nie chciałabym już wracać do tego okresu - mówi Ewa.

Dręczona 12-latka chciała popełnić samobójstwo. Szkoła do rodziców: musicie nauczyć ją odporności >>

Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. flickr.com// Send me adrift.

Wysoka wrażliwość w badaniach naukowych

Wysoka wrażliwość powiązana jest ze specyficzną budową układu nerwowego. Cechy tej nie nabywa się z wiekiem ani się z niej nie wyrasta. Osoba wysoko wrażliwa (Highly Sensitive Person) taka po prostu się rodzi. Co ciekawe, nadwrażliwość pojawia się nie tylko u ludzi. Rozpoznaje się ją także u wielu gatunków zwierząt.

Badania na ten temat rozpoczęła na początku lat 90. XX wieku amerykańska psycholożka Elaine Aron. Wszystko zaczęło się od uwagi, którą rzucił lekarz, gdy w trakcie medycznego zabiegu zareagowała jego zdaniem 'nadmiernie'. Wówczas badaczka postanowiła zainteresować się tą kwestią. Na uczelni opublikowała ogłoszenie z informacją, że poszukuje osób, które podejrzewają, że mogą być nadmiernie wrażliwe. Dzięki temu zgłosiło się do niej wielu studentów, z którymi psycholożka zaczęła przeprowadzać szczegółowe wywiady. 

Owocem wieloletnich prac Elaine Aron była wydana w 1995 roku książka 'Wysoko wrażliwi'. Publikacja okazała się ogromnym sukcesem. Badania Elaine Aron docenił m.in. prof. Philip Zimbardo. - Zrównoważona prezentacja zagadnień wskazuje, jak można odejść od traktowania wysokiej wrażliwości jako wady, a przemienić ją w swoją zaletę - napisał w recenzji.

Po 1995 roku ukazało się wiele innych publikacji nawiązujących do tej kwestii (m.in. bestseller duńskiej psycholożki Sand Ilse "Wrażliwość: dar czy przekleństwo"). Przeprowadzono także inne badania uzupełniające. Co ciekawe, w trakcie swoich prac Elaine Aron przekonała się, że nie jest jednak pierwszą osobą, która zajmuje się tym zagadnieniem. Pisał już o nim w połowie XX wieku słynny psychiatra i psycholog Carl Jung, który także rozpoznawał u siebie tę cechę.

Cecha osób twórczych

Jak podkreśla Elaine Aron, trudno jest ustalić dokładny odsetek nadwrażliwych osób w populacji. Szacuje się jednak, że wrażliwcy stanowią od 15 do 20 procent. Nie oznacza to natomiast, że pozostałe osoby są zupełnie niewrażliwe. Wrażliwość może mieć różne poziomy. 

Wysoko wrażliwi odbierani są często przez otoczenie jako osoby zahamowane, lękliwe, nieśmiałe i nietowarzyskie. Cechy te nie są modne we współczesnej kulturze. Podziwia się raczej wielozadaniowość, przebojowość i odwagę.

Nadwrażliwi w obawie przed uzyskaniem jakiejś negatywnej etykiety często starają się być tacy jak inni. To może skutkować przeciążeniem lub przemęczeniem. Nie możemy jednak zapominać o pozytywach. Osoby nadwrażliwe dostrzegają niuanse i są bardzo empatyczne. Tworzą bardzo głębokie przyjaźnie i związki. Poza tym wyróżniają się kreatywnością. Nie bez przyczyny wielu artystów to osoby wysoko wrażliwe.

Nauczycielka od 15 lat stosuje nietypowy trik. Prosi rodziców o wysyłanie do siebie listów >>

Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. flickr.com// Bridget Coila

Test na wysoką wrażliwość

Elaine Aron w trakcie badań wymieniła cechy, które mogą świadczyć o wysokiej wrażliwości. Dla niektórych ten zestaw jest dosyć zaskakujący. - Wcześniej nigdy nie wrzuciłabym tych cech do jednego worka - mówi Ewa. - Nawet nie przypuszczałam, że moje bogate życie wewnętrzne łączy się z faktem, że gdy jestem głodna, to nie mogę pracować - dodaje.

Które cechy pozwalają rozpoznać nadwrażliwość? Zdaniem Elaine Aron i innych badaczy to m.in.:

- wyjątkowo rozwinięta intuicja

- duża wrażliwość na ból fizyczny

- bogate życie wewnętrzne

- strachliwość

- roztrzęsienie, gdy w krótkim czasie musimy zrobić wiele rzeczy

- wrażliwość na działanie kofeiny

- niechęć do filmów i programów telewizyjnych pokazujących sceny przemocy

- wrażliwość na ostre światło i głośne dźwięki

- głód powoduje, że nie jesteśmy w stanie pracować. Pogarsza koncentrację i wywołuje rozdrażnienie

- niechęć do rywalizacji i bycia obserwowanym w pracy

Depresja u dziecka to coraz poważniejszy problem. Ekspert: Nie lekceważ tych objawów >>

Jak radzić sobie z wysoką wrażliwością?

Wiele osób wrażliwych ma problem z zaakceptowaniem swojej cechy. - Początkowo wydawało mi się, że to same wady. Cały czas myślałam, że jestem jakaś dziwna. Zazdrościłam osobom bardziej wytrzymałym i wielozadaniowym. Chciałam być taka jak oni. Przez to latami się przemęczałam. Dzięki tej teorii przekonałam się, że to wcale nie jest konieczne - zdradza Magda.

Co zaleca się osobom wysoko wrażliwym w życiu? Oto kilka praktycznych wskazówek z książek na ten temat:

- Wykorzystuj swoją intuicję. U osób wysoko wrażliwych jest ona wyjątkowo rozwinięta i trafna.

- Skup się na tworzeniu głębokich relacji.

- Nie bierz na siebie zbyt wiele.

- Staraj się jak najczęściej odpoczywać w samotności.

- Nie porównuj się do ludzi, którzy wydaje ci się, że robią więcej i są bardziej wydajni. Zaletą twojej pracy jest jej jakość, a nie ilość.

- Przygotuj własne sposoby radzenia sobie w sytuacjach przytłaczających.

Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. Z nadwrażliwości się nie wyrasta. Cecha ta dotyczy nie tylko dzieci. flickr.com// Geoffrey Froment

Każdy wrażliwiec jest inny

Wiele rodziców słyszy od nauczycieli lub psychologów, że ich dziecko jest nadwrażliwe. Wówczas warto zastanowić się, czy to nie dotyczy także ich samych. Bo nadwrażliwość jest cechą dziedziczną. - Obie z Ewą zdiagnozowałyśmy już wysoką wrażliwość u naszych ojców - śmieje się Magda. - Z kolei nasze mamy są bardziej wyważone i wytrzymałe. Nie oznacza to jednak, że są zupełnie niewrażliwe - dodaje.

Wysoko wrażliwemu dziecku należy stworzyć odpowiednie warunki do rozwoju. Ale gdy jesteśmy dorośli, także powinniśmy o siebie zadbać. Bo cecha ta dobrze wykorzystana może zapewnić szczęśliwe i harmonijne życie. 

- Podwyższona wrażliwość emocjonalna stanowi z reguły wzbogacenie naszej osobowości. Jedynie w trudnych i nieznanych sytuacjach zaleta ta potrafi przerodzić się w wielką wadę, kiedy to tracimy panowanie nad sobą z powodu nieadekwatnych emocji. Nie ma nic bardziej błędnego niż stwierdzenie, że wysoka wrażliwość jako taka jest patologicznym składnikiem osobowości. Gdyby tak było, należałoby przyjąć, że prawdopodobnie około 20, a może 25 proc. ludzi na całym świecie to przypadki patologiczne - pisał w 1955 roku Carl Jung.

Nie możemy zapominać jednak o tym, że każda wysoko wrażliwa osoba jest inna. Posiadamy różne inne cechy i doświadczenia. Nadwrażliwość nie jest więc jedynym czynnikiem, który kształtuje osobowość.

Więcej o: